Vesayet İle İlgili AİHM Kararları Stanev / Bulgaristan 17 Ocak 2012 (Büyük Daire) Başvuranın iki yakınının talebi üzerine 2000 yılında bir mahkeme, şizofreniden muzdarip olduğu gerekçesiyle başvuranın kısmen hukuki ehliyetten yoksun olduğunu beyan etmiştir. Başvuran 2002 yılında rızası dışında kısmi vesayet altına alınmış ve zihinsel bozuklukları bulunan kişilere yönelik, uzak dağlık bir bölgedeki bir köyün yakınlarındaki bir sosyal bakımevine yerleştirilmiştir. Başvuran Sözleşme’nin 5. maddesine dayanarak özellikle, bir kuruluşa iradesi dışında yerleştirilmesi sonucunda hukuka aykırı ve keyfi olarak özgürlüğünden yoksun bırakıldığını ve Bulgar hukuku uyarınca özgürlüğünden yoksun bırakılmasının hukuka uygunluğunu inceletmenin veya mahkeme önünde tazminat talebinde bulunmasının mümkün olmadığını iddia etmiştir. Mahkeme, başvuranın söz konusu kuruluşta yasa dışı olarak tutulması nedeniyle Sözleşme’nin 5 / 1 maddesinin(özgürlük ve güvenlik hakkı) ihlal edildiğine karar vermiştir. Mahkeme özellikle, Sözleşme’nin 5 / 1 (e) –“akıl hastalarının” özgürlüğünden yoksun bırakılması-da dahil olmak üzere 5 / 1 maddesinde öngörülen istisnaların hiçbirinin uygulanabilir olmaması nedeniyle, başvuranın söz konusu kuruluşa yerleştirilmesi kararının Sözleşme’nin 5 / 1 maddesinin anlamı dahilinde hukuka aykırı olmadığını gözlemlemiştir. Yetkililerin dayandığı uzman psikiyatrik değerlendirme ile başvuranın bakımevine yerleştirilmesi arasında geçen süre aşırı uzun olup, bu süre boyunca vasisi başvuranın hastalığında bir değişiklik olup olmadığını kontrol etmemiş, kendisiyle buluşmamış veya görüşmemiştir; dolayısıyla 2000 yılında düzenlenen bir tıbbi raporun başvuranın eve yerleştirilmesi esnasında (2002 yılında) başvuranın sağlık durumunun güvenilir bir yansıması olarak değerlendirilmesi mümkün olmamıştır. Mahkeme ayrıca, tutulma işleminin hukuka uygunluğu hakkında bir mahkeme tarafından karar verilmesi için başvuranın dava açmasının mümkün olmamasına ilişkin olarak, Sözleşme’nin 5 / 4 maddesinin (tutulma işleminin yasaya uygunluğu hakkında bir mahkeme tarafından kısa bir süre içinde karar verilmesi hakkı) ve yasa dışı olarak tutulması nedeniyle tazminat talebinde bulunma imkânı olmayışı ve tutulma işleminin hukuka uygunluğunun bir mahkeme tarafından incelenmemesine ilişkin olarak Sözleşme’nin 5 / 5 maddesinin(tazminat hakkı) ihlal edildiğine karar vermiştir. Mahkeme, başvuranın hukuki ehliyetinin geri verilmesini talep etmek üzere mahkemeye erişim hakkından mahrum bırakılması nedeniyle Sözleşme’nin 6 / 1 maddesinin(adil yargılanma hakkı) ihlal edildiğine karar vermiştir. Mahkemelere erişim hakkının mutlak olmamasına ve bir bireyin usuli haklarına getirilen kısıtlamaların haklı kılınabilmesine rağmen, kişinin sadece kısmen hukuki ehliyetinden yoksun bırakıldığı durumlarda dahi, ehliyetsizlik ilanının bir mahkeme tarafından incelenmesini isteme hakkı, ilgili kişi için en önemli haklardan biri olmuştur. Bu tür kişilerin ilke olarak bu alandaki mahkemelere doğrudan erişimden faydalanmaları gerektiği sonucu çıkmıştır. Mahkeme ek olarak, hukuken ehliyetsiz kişilere, ehliyetlerinin geri verilmesini talep etmek üzere mahkemelere doğrudan erişim hakkının verilmesine yönelik Avrupa seviyesinde bir eğilim olduğunu gözlemlemiştir. Zihinsel bozuklukları bulunan kişilerin korunmasına yönelik uluslararası belgeler de benzer şekilde, söz 77