ÖNERİLER • Usul kanunlarında gerekli düzenlemeler yapılarak engellilerin adli süreçlere katılımını artıracak tedbirler uygulanmalıdır. • Engelli bireyler politikaların oluşturulmasına ve uygulama süreçlerinin izlenmesine etkin bir biçimde dahil edilmelidir. • Adli Hizmetlerin planlama ve sunumunda engellilik ve cinsiyet perspektifi temel kriterlerden biri olarak dikkate alınmalıdır. • Adli yardım mekanizmalarında dezavantajlı gruplar için pozitif kriterler belirlenmelidir. • Barolar avukatlara engelli bireylerin haklarının yanı sıra engelli bireylerle iletişim konusunda çalışmalar yapmalıdır. • Adalet Bakanlığı savcı ve hakimlere yönelik hizmet içi eğitim programlarına engelli haklarını dahil etmelidir. • Soruşturma, kovuşturma ceza infaz sisteminde yer alan tüm kurumlar (Karakolların, adliye binaları cezaevleri) engelli bireylerin erişimine uygun hale getirilmedir. • Adalet Bakanlığı adliyelerde ve mahkemelerde görev yapacak yeter sayıda işaret dili tercümanı istihdam etmelidir, • Ceza alan ve öz bakımlarını gerçekleştiremeyecek bireylerin ceza infazlarında alternatif yöntemlerin değerlendirilmesi ve halen cezaevlerinde olanların tahliye başvurularının daha hızlı bir şekilde sonuçlandıracak yöntemlerin geliştirilmesi gerekmektedir • Baroların engelli hakları komisyonlarının engelli bireylerin adalete erişimi konusunda daha aktif çalışması gerekmektedir. • Mahkemeler engellilerin taraf olduğu davalarda Anayasa’nın 90. Maddesini titizlikle uygulamalıdır • Adalete erişimin önemli bir noktası kendini ifade edebilmektir, dolayısıyla işaret dili tercümanlarının yetkinliğinin denetlenmesi önemli bir nokta olarak karşımıza çıkmaktadır. İşaret dilinin yanı sıra hukuki terimlere aşinalık önemli olduğundan hem işaret diline hem de hukuki dile hakimiyet açısından bir standardın belirlenmesi ve denetlenmesi gerekmektedir. • Cezaevi koşulları engelli bireyler için uygun bir hale getirilmeli, işitme ve/veya konuşma engelli bireylerin avukatlarıyla görüşmelerinde tercüman kullanmak için savcılık izni şartı kaldırılarak daha makul bir yöntem geliştirilmelidir. • Engelli bireyler için sadece ceza mahkemelerinde değil hukuk mahkemelerinde de müdafi zorunluluğu 83