- 13 -
CDL-AD(2019)017rev
III. Bölüm B: Kılavuz İlkeler: Açıklamalı Notlar
A. Barışçıl Toplanma Özgürlüğü Hakkı
1. Toplantı tanımı
41. Kılavuzda geçtiği anlamıyla 'toplantı' terimi, ortak bir ifadede bulunmak amacıyla kamuya
açık bir yerde belli sayıda kişinin kendi iradeleri dahilinde toplanması anlamına gelir.44 Bu
tanım, barışçıl toplanma özgürlüğünün temel koruyucu kapsamını ele alsa da geniş kapsamlı bir
tanım değildir. Diğer 'toplantı' türleri de uluslararası insan hakları hukuku çerçevesinde
korunmaktadır (Daha fazla bilgi için bkz. yukarıda yer alan 'Bu Kılavuzun Odak Noktası',
paragraf 12-15). Ayrıca, bir etkinliğin 'toplantı' olarak tanımlanması, tek başına bu nedenle,
(önceden bildirme dahil) devlet düzenlemesine tabi olmasının gerekçesi olamaz. Toplantılar,
yalnızca AİHS Madde 11(2) ve MSHUS Madde 21'de belirtilen ve izin verilen sınırlar dahilinde
düzenleme yapmak konusunda acil bir toplumsal ihtiyaç olduğu ölçüde düzenlemeye tabi
olmalıdır (Bkz. paragraf 94 ve devamı).
42. Bu Kılavuz; siyasi, kültürel veya sosyal konuları ele alan ve halka ya da ilgili karar alma
mercilerine bir mesaj göndermeyi amaçlayan toplantılar dahil olmak üzere, kamuyu veya kamu
yararını ilgilendiren konularla ilgili bir duygu, fikir ya da görüşü ifade etmek üzere düzenlenen
toplantıların korunmasıyla ilgilidir.
43. Barışçıl toplanma özgürlüğü hakkı; bireyler ve (gayriresmi veya geçici) gruplar, tüzel kişiler
ve kurumlar ile sendikalar, siyasi partiler ve dini gruplar dahil olmak üzere tescilsiz veya tescilli
dernekler tarafından yararlanılabilen ve kullanılabilen bir haktır.45
44. Çok çeşitli etkinlikler, barışçıl toplanma özgürlüğü kapsamına girmektedir:
Planlı ve organize toplantılar, plansız ve spontane toplantılar (paragraf 79),46 durağan
toplantılar (halka açık toplantılar, 'flash mob'lar' (aniden ortaya çıkan güruh),47 oturma eylemi48
Bkz. Manfred Nowak, UN Covenant on Civil and Political Rights: CCPR Commentary (BM Medeni ve Siyasi Haklar Sözleşmesi: MSHS
Yorumu) (2. baskı) (Kehl: N.P Engel, 2005) s.373: "Toplantı" terimi, Sözleşmede tanımlanmamış, daha ziyade öngörülmüştür. Bu
nedenle, ulusal hukuk sistemlerinde mutat, genel kabul görmüş anlama uygun olarak, bu geleneksel hakkın amacı ve hedefi dikkate
alınarak yorumlanmalıdır. Kuşkusuz ki bireylerin bir araya geldiği her toplantı, özel koruma gerektirmez. Daha ziyade, belirli bir
amaç için birkaç kişinin yalnızca kendi iradeleri dahilinde gerçekleştirdikleri geçici toplantılarda toplanma özgürlüğü korunur.' Bkz.
(Esasa ilişkin) İnsan Hakları Komitesi Görüşleri, Kivenmaa / Finlandiya (412/1990) 31 Mart 1994, CCPR/C/50/D/412/1990 paragraf
7.6. Bu paragrafta Komite, “halka açık toplantı; birden fazla kişinin, davet edilenlerden başkalarının da erişimi bulunan halka açık bir
yerde, kanunlara uygun bir amaçla bir araya gelmesi olarak anlaşılmaktadır," ifadesini kullanmaktadır. Ayrıca bkz. (Esas hakkında)
İnsan Hakları Komitesi Görüşleri, Levinov / Belarus (1867/09) 19 Temmuz 2012, CCPR/C/105/D/1867/2009, 1936, 1975, 19771981, 2010/2010. Komite, yazar��n MSHUS Madde 21 kapsamındaki iddiasını, yazarın 'grev protestolarını... kendi başına yürütmeyi
amaçladığı' gerekçesiyle kabul edilemez bulmuş (paragraf 9.7) ve bunun yerine iddiayı MSHUS Madde 19 kapsamında
değerlendirmiştir.
45 Barışçıl toplanma özgürlüğü yalnızca bireysel katılımcılar tarafından değil, toplantıyı düzenleyenler tarafından da kullanılabilir.
Dernekler ve tüzel kişiliklerle ilgili olarak, bkz. Hyde Park ve Diğerleri / Moldova (No. 5 ve 6), Başvuru No. 6991/08 ve 15084/08, 14
Eylül 2010, paragraf 32: '...' Mahkeme, derneklerin barışçıl toplanma özgürlüğü hakkına yapılan bir müdahalenin mağduru
olabileceğinin içtihadında yerleşik olduğunu değerlendirmektedir.' Sendikalarla ilgili olarak bkz. Özbent ve Diğerleri / Türkiye,
Başvuru No. 56395/08 ve 58241/08, 9 Haziran 2015 (yalnızca Fransızca), paragraf 48-50. Ayrıca bkz. AGİT/DKİHB ve Venedik
Komisyonu, "Guidelines on Freedom of Association" (Örgütlenme Özgürlüğüne İlişkin Kılavuz) (Varşova: DKİHB 2014) paragraf 19;
AGİT/DKİHB ve Venedik Komisyonu, "Guidelines on Political Party Regulation" (Siyasi Parti Tüzüğüne İlişkin Kılavuz) (Varşova:
DKİHB, 2011) paragraf 11.
46 Bukta ve Diğerleri / Macaristan, Başvuru No. 25691/04, 17 Temmuz 2007, paragraf 36; Eva Molnár / Macaristan (2008), a.g.e., not
7, paragraf 38. Mahkeme şunu belirtmiştir: 'Yalnızca özel durumlarda, örneğin mevcut bir etkinliğe derhal bir gösteri şeklinde cevap
verilmesi gerekiyorsa, spontane gösteriler düzenleme hakkı, halka açık toplantılar için önceden bildirimde bulunma yükümlülüğünü
geçersiz kılabilir. Özellikle de yaşanacak bir gecikme bu cevabı geçersiz kılacaksa, genel kuralın böyle bir istisnası haklı görülebilir.'
Ayrıca bkz. NAACP / Richmond Şehri, 743 F.2d 1346, 1355-1358 (9. Daire, 1984) (Spontane toplantıları imkansızlaştıran önceden
bildirim şartını geçersiz kılmıştır)
47 Bir grup insan kısa bir süre için bir yerde toplandığında, bir tür eylem gerçekleştirdiğinde ve sonra dağıldığında bir flash mob
meydana gelmiş olur. Bu etkinlikler planlanıp organize edilirken, genellikle herhangi bir resmi kuruluşu veya grubu içermezler. Bilgi
ve iletişim teknolojileri, sosyal medya ve sosyal ağlar (yazılı mesajlaşma ve Twitter dahil) kullanılarak planlanabilirler. Onların varlık
sebebi, önceden bildirimde bulunulması şartı vasıtasıyla üstesinden gelinebilecek bir sürpriz unsuru gerektirir.
48 G / Federal Almanya Cumhuriyeti, Başvuru No. 13079/87, 6 Mart 1989 tarihli Karar; L.F. / Avusturya, Başvuru No. 15225/89, 30
Kasım 1992 tarihli Karar ('kamuya açık bir karayolunu tekrar eden oturma eylemleri vasıtasıyla tıkayan bir gösteri, Madde 11(1)
kapsamına girmiştir'). Ayrıca bkz. Annenkov ve Diğerleri / Rusya, Başvuru No. 31475/10, 25 Temmuz 2017, paragraf 123.
44