- 45 -
CDL-AD(2019)017rev
Kullanılan araçlar, güdülen amaç ile orantılı olmalıdır. Bu, aynı zamanda, geniş bir müdahale
yelpazesinin uygun olabileceği durumlarda, her zaman en az kısıtlayıcı veya müdahaleci
yöntemlerin tercih edilmesi gerektiği anlamına gelir.239 İlgili devlet yetkilileri, bir dizi kısıtlamayı
gözden geçirmeli ve tartışmalı, konuyu müdahale etmeme veya yasaklama arasında basit bir seçim
yapmak şeklinde ele almamalıdır. Herhangi bir kısıtlama için yetkililer tarafından sağlanan
nedenler ilgili ve yeterli,240 ikna edici ve zorlayıcı241 ve ilgili gerçeklerin kapsamlı bir
değerlendirmesine dayalı olmalıdır.242 Ayrıca yapılan müdahale, meşru bir amacın haklı
kıldığından daha öte bir boyutta olmamalıdır.243 Orantılılık ilkesi, bir toplantının yapılmasını
etkileyen koşulların objektif ve ayrıntılı bir şekilde değerlendirilmesini gerektirir. Bu nedenle
devlet, herhangi bir kısıtlamanın, söz konusu kısıtlama olmaksızın elde edilemeyecek veya elde
edilse bile daha az etkili olacak önemli bir faydayı teşvik ettiğini göstermelidir. Orantılılık ilkesi da
yetkililerin (toplantıların bir şehrin merkezinden uzaktaki bölgelere taşınması gibi) bir etkinliğin
karakterini temelden değiştirecek kısıtlamaları genel olarak koymamasını gerektirir.244
132. Son çare olarak yasaklama. Bir toplantıyı yasaklamak son çare olmalı ve ancak ve
ancak daha az kısıtlayıcı bir tedbir, yetkililerin ilgili hak ve özgürlükler ile kamu düzenini
korumak üzere güttükleri amaca hizmet etmeyeceğinde değerlendirilmelidir. Bir toplantıya
yönelik herhangi bir yasak, her bir toplantı için ayrı yapılacak meşruiyet, gereklilik ve orantılılık
testi aracılığıyla ve yalnızca her bir duruma özgü olarak kararlaştırılmalıdır. Bir yasağı
gerekçelendirmek için devletin ilk önce bir toplantının gerçekleştirilmesini kolaylaştırmaya
veya daha hafif kısıtlamalar getirmeye çalıştığına dair kanıt sunması gerekir. Örneğin devlet,
barışçıl toplantı özgürlüğünü korumak için kaynaklarının yetersiz olduğunu ileri sürdüğünde
yasaklama, devletin pozitif yükümlülüklerini yerine getirmede başarısız olduğu anlamına
gelebilir.245
133. Genel yasak uygulamama. Yasalarla tümden kısıtlama, örneğin, belirli zamanlarda tüm
toplantıların yasaklanması veya belirli yerlerde ya da toplantı yapmak için uygun olan halka açık
yerlerde tüm toplantıların yasaklanması, toplantı özgürlüğü hakkını ihlal eden aşırı
kısıtlamalardır. Kural olarak toplantıların zamanı veya yerine yönelik yasaklar getiren ve sonra
bu kuralın istisnalarına izin veren kısıtlamalar, barışçıl toplanma özgürlüğü hakkını bir
ayrıcalığa dönüştürerek özgürlük ve kısıtlamalar arasındaki ilişkiyi tersine çevirir.246 Bu
nedenle, genel yasakların uygulanması, toplanma özgürlüğü hakkını kullanmanın farklı yolları
arasında ayrım yapılmadığı ve her durumun kendine özgü koşullarının herhangi bir şekilde
Bu nedenle, örneğin, toplantıların dağıtılması yalnızca son çare olarak başvurulması gereken bir tedbirdir (Ayrıca bkz. paragraf
165-168 ve 173). Bkz. Ward / Rock Against Racism, 491 US 781, 796 (1989).
240 Örneğin bkz. Makhmudov / Rusya (2007), a.g.e., not 230, paragraf 65.
241 Aynı yerde, paragraf 64.
242 Stankov ve Birleşik Makedonya Örgütü Ilinden / Bulgaristan (2001), a.g.e., not 16, paragraf 87. Ayrıca bkz. Türkiye Birleşik
Komünist Partisi ve Diğerleri / Türkiye, Başvuru No. 19323/92, 30 Ocak 1998, paragraf 47. ABD standardı için bkz. ABD / Alvarez, US,
132 S.Ct. 2537, 2549-2551 (2012) ve Chicago Şehri Polis Departmanı / Mosley, 408 US 92 (1972) (Bu kararda mahkeme, bir okul
yakınında grev gösterisini yasaklayan bir kararnameyi, söz konusu kararnamenin yalnızca işçilerin yaptığı grev gösterilerini
kapsadığı gerekçesiyle, bu durumu ayrımcı bir uygulama olarak değerlendirerek iptal etmiştir).
243 Hoffman, D. ve Rowe, J. Human Rights in the UK: An Introduction to the Human Rights Act 1998 (Birleşik Krallık'ta İnsan Hakları:
1998 Tarihli İnsan Hakları Yasasına Giriş) (2. baskı) (Harlow: Pearson, 2006), s.106. Toplanma özgürlüğünü kısıtlamak için yetkililer
239
tarafından meşru olarak güdülebilecek tek amaç veya amaçlar, Medeni ve Siyasi Haklar Uluslararası Sözleşmesi (MSHUS) Madde 21
ve AİHS Madde 11(2)'de öngörülmüştür. Bu nedenle, barışçıl toplanma hakkının kısıtlanmasını haklı kılacak tek amaç, bu kısıtlamanın
ulusal güvenlik veya kamu güvenliği, kargaşa veya suçun önlenmesi, sağlığın veya ahlakın korunması ya da başkalarının hak ve
özgürlüklerinin korunması için yapılmasıdır. Ayrıca bkz. Ward / Rock Against Racism, 491 US 781, 791 (1989); halka açık
toplantıların içerik açısından tarafsız olarak düzenlenmesinin önemli bir devlet çıkarına hizmet etmesi amacıyla dar bir kapsamda
uyarlanması gerektiğini belirtir.
244 Bkz. Örneğin, Letonya Cumhuriyeti Anayasa Mahkemesi, 2006-03-0106 Sayılı Davaya İlişkin Karar (23 Kasım 2006), paragraf 29.1
ve 32 (İngilizce çevirisinden): "(29.1) ... Şehrin tam merkezindeki kapsamlı yasaklar ... kişilerin toplantı, yürüyüş ve grev gösterilerine
katılma hakkını önemli ölçüde kısıtlar ... (32) ... Protestoların merkezde gerçekleşmesi öngörülüyorsa, trafiğin akışını aksatmamak için
yürüyüşü kenar mahallelerden geçirmek mümkün değildir …” (vurgu eklenmiştir); Ayrıca bkz. Million Youth March, Inc. / Safir davası,
18 F.Supp.2d 334, 347-348 (S.D.N.Y. 1998); Bu kararda mahkeme, yürüyüşün başka bir yerde yapılmasını öngören kısıtlamayı iptal
etmiştir, zira bu kısıtlama, hedef kitleyle iletişim kurulmasını önleyecektir.
245 Örneğin bkz. Barankevich / Rusya, (2007), a.g.e., not 8, paragraf 33: “Tehdidin etkisiz hale getirilmesi için gerekli kaynakların
değerlendirilmesinin yerel makamların karar verme sürecinin bir parçası olduğuna dair hiçbir gösterge yoktur. Yetkililer,
başvurucunun dini toplantısının barışçıl bir şekilde ilerlemesine izin verebilecek tedbirleri değerlendirmek yerine toplantıyı
yasaklamıştır. Yetkililer, başvurucunun din ve toplanma özgürlüğü haklarını kullanma fırsatını elinden alan en radikal tedbire
başvurmuştur."
246 BM Özel Raportörü Ortak Raporu (2016), A/HRC/31/66, a.g.e., not 52, paragraf 21.