D İ N , TO P LU M S A L C İ N S İ Y E T V E K Ü LT Ü R E O D A K L A N A R A K D E R S K İ TA P L A R I N I N İ Ç E R İ Ğ İ N İ N K A P S AY I C I H A L E G E T İ R İ L M E S İ karşısında eleştirel düşünmeyi ve bireysel seçimin bağımsızlığını destekleyebilir. Eğitim, inançlar arası diyaloğu ve çeşitli inançların anlaşılmasını teşvik etmeyi amaçlar. Bununla birlikte, belirli bir dinin mesajını, dogmalarını ve törenlerini aktarmak için tasarlanmış olan inanç eğitimi ile karıştırılmamalıdır.2 Okul bağlamında dinler arası eğitim, yalnızca çeşitli inançları keşfetmeyi değil, aynı zamanda aralarındaki olası benzerlikleri ve farklılıkları vurgulamayı da amaçlar.3 Toplumsal Cinsiyet4 Arka plan Daha 1946’da ders kitaplarından ırkçı ve yabancı düşmanı önyargıların kökünü kazımaya odaklanan UNESCO, 1970'lerde kadınlar ve erkekler arasındaki eşitsizliğin kalıcı bir kaynağı olarak kabul edilen toplumsal cinsiyet kalıpyargılarıyla mücadele etmeye başlamıştır. Birleşmiş Milletlerin 1980 Kopenhag Dünya Kadın Konferansından sonra cinsiyetçiliği tespit etmek, tanımlamak ve ortadan kaldırmaya yönelik muhtelif adımlar tavsiye etmek amacıyla kadınların imajına ilişkin bir araştırma programı başlatılmıştır.5 Bu araştırma programı, ders kitaplarında cinsiyetçiliğin genellikle toplumda kadın ve erkeklerin oynadıkları gerçek rollerin gösterilmemesi ve toplumsal cinsiyet eşitliği konusunda sağlanan gerçek ilerlemelerin göz ardı edilmesi şeklinde ortaya çıktığını göstermiştir. Toplumsal cinsiyet eşitsizliğinin kadınlar, erkekler ve toplumların geneli için zararlı ve adaletsiz olduğunu kabul eden UNESCO, toplumsal cinsiyet eşitliğini savunmakta ve bunu da başta eğitim yoluyla yapmaktadır. UNESCO özellikle Küresel Vatandaşlık Eğitimine verdiği destekle, bireyleri toplumsal cinsiyetle ilgili olanlar dahil, zararlı kalıpyargılara ve önyargılara meydan okumaya teşvik edecek bilgi, beceri, değer ve tutumların edinilmesini kolaylaştırmayı hedeflemektedir. Bu şekilde cinsiyet eşitliğini destekleyen toplumların oluşturulmasına katkı sağlamaktadır. Bu tür bir eğitimin amacı, istekleri veya potansiyelleri ne olursa olsun insanları etkileyen ayrımcılıkla mücadele etmektir. Ayrımcılık bireyleri hareket etme ve seçim yapma kabiliyetinden, toplumları ise değerli bakış açılarından ve çok ihtiyaç duyulan iş gücünden mahrum bırakır. Başlıca endişeler Bu kılavuz, toplumsal cinsiyet eşitliğini desteklemeyi ve bireylerin geçmişteki toplumsal cinsiyete dayalı toplum düzenlerini (örneğin tarih kitaplarında ve edebiyatta anlatıldığı şekliyle) anlamalarını ve bunun günümüzde nasıl olduğunu (örneğin kendi toplumlarını tasvir eden yurttaşlık ders kitaplarında) fark etmelerini sağlayacak şekilde toplumsal cinsiyet çeşitliliğini anlamaya teşvik etmeyi amaçlamaktadır. Sadece tüm toplumsal cinsiyetleri eşit olarak teşvik etmek ve desteklemek değil, aynı zamanda toplumsal cinsiyet temelli eşitsizliklere, ötekileştirmeye ve dışlanmaya yol açan süreçlere dikkat çekmek amaçlanmaktadır. Tamamlayıcı bir amaç da, eşitliğin nasıl elde edilebileceğini göstermektir. Böylelikle ötekileştirilenlerin, mağdur olmaktan çıkıp hareketlerinde serbest bireyler haline nasıl dönüşebilecekleri anlatılabilir. 2 Din eğitimi, kişinin kendi dinini veya ibadetlerini öğrenmesi veya diğer dinleri veya inançları öğrenmesi olarak tanımlanabilir. Oysa dinler arası eğitim, farklı dinlerden insanlar arasındaki ilişkileri aktif olarak şekillendirmeyi amaçlamaktadır. (UNESCO Guidelines on intercultural education) (Kültürlerarası eğitim üzerine UNESCO Yönergeleri). Cf. Robert Jackson (2014) 3 Signposts- Policy and practice for teaching about religion and non-religious world views in intercultural education. (Yön Gösterici İşaretler - kültürler arası eğitimde din ve din dışı dünya görüşlerinin öğretilmesine ilişkin politika ve uygulamalar) Avrupa Konseyi 4 Bu kılavuz, Carole Brugeilles ve Sylvie Cromer tarafından akademik araştırmalar için geliştirilen niceliksel yöntemden uyarlanmıştır. Burada temel ilke, tüm konulara uygulanacak şekilde ele alınmıştır. 5 Cf. Andrée Michel (1986). Down with stereotypes! Eliminating sexism from children’s literature and school textbooks (Kahrolsun kalıpyargılar! Cinsiyetçiliğin çocuk edebilyatından ve ders kitaplarından kaldırılması). Paris, UNESCO. Fransızca ve Arapça olarak da mevcuttur. 11