Toplantı ve Gösteri Hakkı İzleme Raporu
AYM’nin ilgili maddelerin iptali kararındaki gerekçeleri AİHM içtihadıyla uyumludur. Maddelerdeki çeşitli ifadelere ilişkin iptal kararına rağmen 2911 sayılı TGYK, uluslararası standartlarla uyumlu değildir. Kanunun idareye tanınan takdir yetkisi, barışçıl
toplantıları kolaylaştırma ve koruma konusundaki yükümlülüğü, zaman ve mekân kısıtlamaları, içerik temelli kısıtlamaları, müdahalelerin orantılılığı, ayrımcılık yasağı ve
kendiliğinden gösteriler için kurallar bakımından gözden geçirilmesi gerekmektedir.
Kanunun uygulamasında, iller hatta aynı ilin ilçeleri arasında farklı uygulamalar görülmektedir. Kanunun mevcut hali bile hakkın kullanımını daraltıcı şekilde yorumlanmaktadır. Kanunda keyfi uygulamaların önlenmesine ilişkin düzenleme bulunmamaktadır. Bu durum uygulamada barışçıl toplanma özgürlüğünün ihlallerinin önünü açmakta
ve hakkın kullanımını engelleyici etki yaratmaktadır.
Adli İstatistikler
Adalet Bakanlığı istatistiklerine göre TGYK’ya muhalefet gerekçesiyle son beş yılda
Cumhuriyet başsavcılıkları tarafından 116.662 kişi hakkında soruşturma açılmıştır. Soruşturma açılan kişilerin yaklaşık %29’u hakkında (33.465 kişi) kovuşturmaya yer olmadığı
kararı verilmiş, 67.392 kişi hakkında (%57,78) ise kamu davası açılmıştır.
CUMHURİYET BAŞSAVCILIKLARINDA 2911 SAYILI KANUN
SORUŞTURMALARINDAKİ
ŞÜPHELİLER HAKKINDA VERİLEN KARARLARIN DAĞILIMI *
KARAR TÜRÜ
YILLAR
Kovuşturmaya
yer olmadığı
kararı verilen
Oran
%
Kamu
davası
açılan
Oran
%
Diğer
kararlar
Oran
%
TOPLAM
2013
7.492
28,9
15.896
61,2
2.577
9,9
25.965
2014
8.971
34,3
13.370
51,1
3.810
14,6
26.151
2015
7.948
25,4
19.274
61,6
4.046
12,9
31.268
2016
5.698
26,4
12.337
57,2
3.541
16,4
21.576
2017
3.356
28,7
6.515
55,7
1.831
15,1
11.702
TOPLAM 33.465
67.392
15.805
116.662
* Bu tablo Adalet Bakanlığı yıllık istatistiklerinden hazırlanmıştır.
Aşağıdaki Tablo 1’de son beş yılda TGYK kapsamında açılan davalardaki suç sayıları
görülmektedir. Davalardaki suç sayıları son 5 yılda %50 oranında azalmıştır. Adalet Bakanlığı istatistikleri üzerinden suç sayılarındaki düşüşü analiz etmek mümkün değildir.
Ancak iki yıllık izleme çalışmamızdaki veriler bize, toplantı ve gösteri katılımcıları hakkında TGYK yerine Türk Ceza Kanunu ve Terörle Mücadele Kanunu kapsamında soruşturma ve dava açma uygulamasının yapıldığını göstermektedir. Suç sayılarındaki düşüşe
rağmen mahkemelerden çıkan kararlarda mahkumiyet ve hükmün açıklanmasının geriye
bırakılması kararlarının oranında 2014 yılı baz alındığında %355 oranında artış olduğu
görülmektedir.
12