Eşit Muamele ve Ayrımcılık Yapmama
122. Temel insan haklarının bir devletin yetki alanındaki bütün insanlar için,
ayrımcılık gözetilmeksizin geçerli olduğu ilkesi bu hakların tam anlamıyla kullanılması ve korunması için elzemdir. Ayrımcılık yasağı, UMSHS’nin 2. ve 26.
Maddeleri ile AİHS’in 12 No’lu Protokolünün 14. Maddesinde ve Birleşmiş Milletler Kadına Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Ortadan Kaldırılmasına Dair Sözleşme
(CEDAW) ile Amerikan İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 1. Maddesi gibi çeşitli başka
evrensel ve bölgesel belgelerde tanımlanmıştır. AİHS’nin 14. Maddesi, ayrımcılığı
sadece Sözleşme’de korunan diğer hakların uygulanması bağlamında kanun dışı
olarak tanımladığı halde, AİHS’in 12 No’lu Protokolü, kanunlarda belirtilen tüm
hakların uygulanması bağlamında ayrımcılığı yasaklamaktadır.
AİHS 11. maddede yer alan ‘dernek kurma ve toplantı özgürlüğü’nün ayrımcılık yapılarak ihlali de mümkündür. Rusya vatandaşı bir eşcinsel aktivist, eşcinsel hakları
ile ilgili yürüyüş düzenleme talebinin 2006, 2007 ve 2008 yıllarında reddedilmesini
AİHM’e taşımıştır (Alekseyev- Rusya davası). AİHM, 2010 yılında söz konusu yürüyüş ve gösterilere getirilen yasakların demokratik bir toplumda zorunlu olmadığına
karar vermiştir. AİHM ayrıca Alekseyev’in bu yasaklara itiraz edecek etkili başvuru
yollarının olmadığını ve cinsel yöneliminden dolayı ayrımcılığa uğradığını belirtmiştir. Tüm bunlarla birlikte AİHS 11. maddenin 13. madde (etkili başvuru hakkı) ve 14.
maddede yer alan ayrımcılık yasağı ile beraber ihlal edildiğine karar vermiştir.
123. Yaş, doğum, renk, toplumsal cinsiyet, cinsiyet kimliği, sağlık durumu, göçmenlik veya ikamet statüsü, dil, ulusal etnik veya sosyal köken, fiziksel veya zihinsel engellilik, siyasi veya diğer görüş, mülkiyet, ırk, din veya inanç, cinsel
yönelim veya diğer statüler gibi kişisel özellikler veya statüler temelinde farklı
muamele yapılması ve bunun nesnel ve makul bir gerekçesinin olmaması ayrımcılık sayılmaktadır. Farklı muamele, aynı zamanda uluslararası standartlarda
kabul edilen meşru bir amaç uğruna yapılmıyorsa veya kullanılan yöntemle elde
edilmek istenen amaç arasında makul bir orantılılık ilişkisi olmadığı hallerde de
ayrımcılık sayılmaktadır. Ayrımcılık yapmama ilkesi hem doğrudan hem de dolaylı ayrımcılığı yasaklar. Doğrudan ayrımcılık, eşitsizliğe yol açan eylem veya
düzenlemelere işaret eder; dolaylı ayrımcılık ise ilk bakışta ayrımcı gibi görünmese de, uygulamaya geçirildiğinde eşit olmayan muamele doğuran eylem veya
düzenlemeleri içerir.
124. Örgütlenme özgürlüğü hakkı herkes tarafından eşit bir şekilde yararlanılması
gereken bir haktır. Özellikle örgüt kurmak isteyen tüm kişiler ve gruplar kanunlar
önünde eşit muameleye tabi olarak bunu yapabilmelidir.
125. Sonuç olarak bu hakla ilgili düzenlemeler kabul edilirken, yetkililer herhangi bir
bireyi, grubu veya örgütlenme türünü sağlam temelli bir gerekçe olmaksızın farklı muameleye tabi tutmamalıdır. Buna göre, örgüt kurulmasıyla ilgili belli kişi veya
gruplara dayatılan kısıtlamalar dar bir şekilde belirlenmelidir.
35