143. Çocukların örgüt kurma ve bunlara katılma bakımından hukuki ehliyetleriyle
ilgili belli kısıtlamaların gerekçesi olsa dahi, bu türden gerekçeler, örgütlenme özgürlüğü hakkı ile ilgili diğer kısıtlamalarda gerekli olduğu gibi, kanuna dayanmalı,
uluslararası standartlar tarafından kabul edilen meşru bir amaca hizmet etmeli ve bu
amaçla orantılı olmalıdır. Özellikle çocuklar tarafından örgüt kurulması veya bunlara
üye olunmasına ilişkin kısıtlar getirirken çocuğun gelişen kapasitesi ilkesi tam anlamıyla dikkate alınmalıdır. Ayrıca, çocukların haklarını bu şekilde kısıtlayan her türlü
mevzuat, çocukların, devletin kolaylaştırmak, saygı duymak ve korumakla görevli
olduğu hakların sahipleri oldukları temelinde kabul edilmeli ve uygulanmalıdır. Çocukların, sadece başka çocukların olduğu formal olmayan örgütler kurmalarını veya
bunlara katılmalarını engellemek için bir gerekçe olması muhtemel değildir.
Kolluk Kuvvetleri Personeli ve Devlet Görevlileri
144. UMSHS, AİHS ve Amerikan İnsan Hakları Sözleşmesi, polis teşkilatı ve silahlı kuvvetler üyeleri dâhil olmak üzere bazı kamu görevlilerinin örgütlenme
özgürlüğü hakkını kullanmalarına birtakım kısıtlamalar getirilmesi olasılığını
açıkça kabul etmektedir. Bu türden kısıtlamalar, bir örgüt kurmanın veya bunlara
üye olmanın kamu göreviyle çatışması ve/veya ilgili kamu görevlilerinin tarafsızlığını tehlikeye atması halinde haklı gösterilebilir.
145. Bununla birlikte, AİHM’e göre, bu kısıtlamalara tabi olabilecek insan kategorilerinin sınırlı tutulması gerekmekte, bu türden kısıtlamalar getirilmesi için kamuda
çalışmak veya kamudan maaş alıyor olmak büyük ihtimalle yeterli neden olarak kabul edilmeyecektir.
146. Bunun ötesinde, her türlü kısıtlamanın yine de orantılılık ilkesine uygun olması
gerekmektedir. Örneğin, bir siyasi parti üyeliği, okulda parti ideolojisinin reklamını
yapmayan bir öğretmenin görevden alınmasını haklı göstermez; yine, silahlı kuvvetler bünyesinde sendikaların topyekûn yasaklanması da haklı gösterilemez. Polis
teşkilatı üyelerinin bir siyasi partiye üye olmalarının topyekûn yasaklanması AİHM
tarafından onaylanmıştır. Ancak, bu karar, polislerin başka yollarla bazı siyasi faaliyetlere katılabilecekleri anlayışıyla verilmiştir. Ayrıca, kendi çalışma haklarını korumalarına izin verdiği için devlet memurlarının, polisin veya silahlı kuvvetler personelinin sendikalar bünyesinde örgütlenmelerine olumlu bakılmalıdır.
Ulusal Mevzuat
Ulusal mevzuat açısından toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkı ve örgütlenme özgürlüğünü
iki ayrı başlıkta incelemek sistematik olarak daha uygun olacaktır. Her iki özgürlük de
Anayasa’da güvence altına alınmış olup; her iki özgürlüğün kullanımına ilişkin yasalar
da mevcuttur. Ancak öncelikle Anayasa’nın temel hak ve hürriyetlerine ilişkin genel hükümleri, temel hak ve hürriyetlerin sınırlandırılması ve kötüye kullanılmaması ile ilgili
hükümlere değinmek gerekirse:
Temel hak ve hürriyetlerin niteliği
MADDE 12- Herkes, kişiliğine bağlı, dokunulmaz, devredilmez, vazgeçilmez temel hak ve
hürriyetlere sahiptir.
Temel hak ve hürriyetler, kişinin topluma, ailesine ve diğer kişilere karşı ödev ve sorumluluklarını da ihtiva eder.
39