II. ULUSLARARASI AYRIMCILIK KONFERANSI yan bir ülkeden sığınma başvurusu yapanlara koruma tanınmadığı için, geçici nitelikte “şartlı mültecilik” adıyla yeni bir statü yaratıldı. Buna göre sığınmacı olarak siz, sınırlı bir süreyle Türkiye’de kalabilir ve ancak kanunda yazılı belli haklara sahip olabilirsiniz. Türkiye şartlı mülteci statüsü tanıdığı bir sığınmacının entegre olması, diğer bir deyişle, vatandaşlığa geçişi için herhangi bir kolaylık sağlamamaktadır. Türkiye gibi 1951 Sözleşmesi’ndeki sınırlamayı devam ettiren dünyada sadece üç ülke vardır. Korumanın geçici oluşu, hem hakları sınırlandırmakta hem de vatandaşlığa erişimi tanımamaktadır.1 Şartlı mültecilik statüsü tanınmayan ve/veya tanınan bir sığınmacının bile sınırdışı edilebilme ihtimali her zaman vardır.2 Örneğin, Avrupa Birliği ile varılan 2016 Mutabakatı açısından bakacak olursak, Yunanistan’dan geri gönderme vakalarında, Türkiye’nin AB hukuku açısından bu sınırlama nedeniyle güvenli üçüncü ülke olamayacağı ve AB topraklarına ayak basmış bir sığınmacının, sığınma başvurusunun içeriğine bakılmaksızın Türkiye’ye doğrudan geri gönderilmesinin –denizde veya karada geri itilmesinin-, geri gönderme yasağının ihlalini oluşturacağına dair görüş bildiren akademisyenler oldu.3 Ben de başta bahsettiğim araştırmayı yaparken, aslında kadın mültecilerin hakları üzerine eğiliyordum ama Türkiye’deki durumu düşündükçe, “Peki o zaman göçmenlerin insan hakları hukukunda hiç mi yeri yok?” sorusunu araştırmama esas almaya karar verdim. Sonuçta Türkiye’de bu konudaki tartışma ve yazıların çok sınırlı olduğunu gördüm. 2015’te Avrupa ülkeleri bir mülteci krizi yaşadıklarını iddia etti. Bu, Avrupa’nın mülteci veya göç krizi şeklinde anıldı. Bir yıl sonra, 2016 yılında da New York’ta ilk defa BM düzeyinde göç konusunda geniş kapsamlı bir toplantı düzenlendi ve New York Deklarasyonu kabul edildi. Bu deklarasyona göre, 1951 Mülteci Sözleşmesi eskimişti ve hem mül1 YUKK Madde 42 (2): (2) Mülteci, şartlı mülteci ve ikincil koruma statüsü sahipleri ile insani ikamet izni sahiplerine ve geçici koruma sağlananlara, uzun dönem ikamet iznine geçiş hakkı tanınmaz. 2 YUKK Madde 54 (2)’de OHAL döneminde KHK ile yapılan değişiklik. 3 Bkz. O. Ulusoy (2016) https://www.law.ox.ac.uk/research-subject-groups/centre-criminology/ centreborder-criminologies/blog/2016/03/turkey-safe-third (Erişim tarihi 17 Aralık 2020). Yazarın kendi yorumu (2016): https://m.bianet.org/bianet/siyaset/173361-ab-turkiye-anlasmasi-multeci-hukuku-acisindan-ne-anlama-geliyor (Erişim tarihi 17 Aralık 2020) 122