BAĞIMSIZ SEÇİM İZLEME PLATFORMU 10 AĞUSTOS 2014 CUMHURBAŞKANI SEÇİMİ GÖZLEM RAPORU
vermedi”. Buna karşılık Diyarbakır’da (F97-99, 105) “Resmi olmasa da Türkçe bilmeyenlere
Kürtçe konuşularak yardımcı olunuyordu.”
Oy verme materyallerinin görme engellilere elverişli olmaması nedeniyle görme engelli yurttaşların da sorun yaşadığı görülmüştür. Mersin’de bir sandıkta (F424) “Görme engelli bir seçmen
bizim girişimimizle oy kullandı”; Adana’da (F372) “görme engelli bir seçmenin oy kullanmak
için ablasıyla girmek istemesine izin verilmedi. Sandık görevlisi uyarıda bulundu ve kadınla
birlikte görevli oy kullandı.” Manisa’da (F229) “Engelli ya da okuma-yazma bilmeyenlere 1.
derece yakını yoksa Sandık Kurulu yardım eder dendi.”
Ankara’da (S294) “Bu okula Ankara’nın Oyları’na gelen bir şikayet üzerine gidildi. Bu sandıkta
iki olay olduğu bilgisi AO’nun müşahidi tarafından aktarıldı. Müşahit, 1) Sabah saatlerinde
yaşlı bir şeçmene eşlik eden refakatçinin seçmen ile kabine girerek hem yaşlı seçmene oy kullandırttığını hem de kendi oyunu aynı sandıkta kullandığını gözlemlediğini söyledi. 2) Yine
aynı sandıkta merdivenleri çıkamayacak kadar engelli bir yurttaşın, bulunduğu yerde oyunu
kullanmasının sandık başkanı tarafından engellendiğini gözlemlediğini belirtti. Müşahit her iki
olayı da resmi olarak deftere kaydettirmese de kendi tutanağı ile kayıt altına aldığını belirtti.”
Gözlemlerde yer alan bir başka dezavantajlı grup da okuma-yazma bilmeyen seçmenlerdir.
Seçmen kütükleri verileri okuma-yazma bilmeyen seçmen sayısını göstermemektedir. TÜİK
adrese dayalı nüfus kayıtlarına göre 2013 yılı sonu itibariyle 2.205.315 kadın 449.328 erkek
okuma-yazma bilmemektedir.25 Her ne kadar Cumhurbaşkanı Seçiminde fotoğraf uygulaması
bulunması seçim materyallerini okuma-yazma bilmeyen seçmenlere elverişli hale getirmişse
de, uygulamada hâlâ sorun yaşandığı görülmektedir.
İstanbul (F455) “Okuma bilmeyenlerin bir kısmı oy kullanmadı, kendi tercihleri. Zihinsel
engelli geldiğinde oy kullandırılmamış” ; Diyarbakır (F57) “Okuma yazma bilmeyen bir kadın
seçmene sandık görevlisi refakat etti”; diğer yandan Manisa’da bir sandıkta (F245) “Okumayazma bilmeyenlere anlatılıyor. Kendisinin oy kullanması sağlanıyor”; (F199) “Okumayazması olmayana tarif ettiklerini, resimli pusula olduğu için sorun olmadığını söylediler.
Görme engelli ve iki eli olmayan bireyler dışında herkesin kendisinin kullandığını söylediler.
Diğer halde yakını ya da sandık kurulundan birinin yardımcı olduğunu söylediler.” Ankara’da
(F297) “Okuma-yazma bilmeyenlere kabin dışında sandık başkanınca bilgi verildiği, kişinin
kendisinin kabinde oy kullandığı seklinde bilgi verildi.”
Raporlarda ortaya çıkan bir başka sorun da engelli, yaşlı vb. dezavantajlı seçmenlere eşlik
edilmesi ve bu bireylerin oy gizliliğinin korunması sorunudur. YSK’nın ilgili düzenlemelerine
göre “Görme engelliler, felçliler, elleri eksik olanlar veya bu gibi bedeni engelleri açıkça belli
olanlar, o seçim çevresi seçmeni olan ve o sırada sandık alanında bulunan akrabalarından
birinin; akrabası yoksa diğer herhangi bir seçmenin yardımı ile oylarını kullanabilirler. Bir seçmen, birden fazla engelliye yardım edemez”. “Okuma-yazma bilmeyen seçmenlere, oylarını
kullanmaları konusunda başkaları tarafından sandık alanında yardım edilmez. Okuma-yazma
bilmeyen seçmen, sorduğu ve istediği takdirde kurul başkanı, birleşik oy pusulası üzerinde
bulunan siyasi parti işaretlerinden hangisinin hangi partiye ait olduğunu veya bağımsız adaylara nasıl oy verileceğini anlatır”.
Türkçe bilmeyenler konusunda ise herhangi bir hükme yer verilmediğinden, bu kişilerin nasıl
oy verebileceği belirsizdir ve dile bağlı ayrımcılığın ortaya çıkma olasılığı da bu şekilde artmaktadır. Buna göre seçim görevlilerinin eşlik etmesine ilişkin sorunlar gözlenmiştir. Örneğin Mersin’de (F417) “Engelli bireyin oy kullanması 1. katta başkan gözetiminde sağlanmış”;
Diyarbakır’da (F69) “Yaşlılara ve okuma-yazma bilmeyenlere hep sandık başkanı eşlik ediyor.
Seçmen yakınlarıyla tartışmalar yaşanıyor”; Manisa’da (F227) “Oy kullanmak için yardım isteyenlere sadece sandık kurulu başkanlarının yardım ettiği, başka kimseye izin verilmediği
25 http://www.tuik.gov.tr/PreTablo.do?alt_id=1068
24