İç Hukukta İdare Yetkisinin Değerlendirilmesi
şehrin kamuya açık binalannda toplantı gösteri yürüyüşü yapmak amacıyla valilikten bir
izin talebinde bulunur. Valilik bu başvuruyu reddeder ve red gerekçesinde de Evanjelik
kilisesi mensuplarının, o bölgede yaşayan insanların çoğunluğundan farklı bir dine sahip
olduklarını, dolayısı ile, bu azınlığın dini bir konuda toplantı gösteri yürüyüşü yapmasının, toplumun çoğunluğu üzerinde belirli bir hoşnutsuzluk ve memnuniyetsizlik yaratacağını ileri sürmüştür.
AİHM verdiği kararda valiliğin bu gerekçesini kabul etmemiş ve söz konusu olayda
başvurucu Evanjelik Kilisesi rahibinin toplantı gösteri yürüyüşü haklarının ihlal edildiği
sonucuna varmıştır.
AİHM’e göre, çoğulculuk, tolerans ve diğerlerinin fikirlerine ve inançlarına saygı
duymak demokratik bir toplumun en önemli karakteristik özelliklerindendir. Demokrasi,
çoğunluğun fikirlerinin her şartta üstün geleceği anlamına gelmez önemli olan azınlıkta
kalan fikirlerin çoğunluk fikrine karşı korunmasını sağlamaktır. AİHM’ye göre, Rus otoriteleri, farklı dine mensup insanlar arasında belirli bir gerginlik çıkmasını önlemek için
alternatif tedbirler aramak yerine, çoğulcu demokrasiye halel getirecek şekilde, azınlığın
toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkını hepten ortadan kaldırmıştır. Halbuki toplantı ve
gösteri yürüyüşü hakkı aynı zamanda ve özellikle, azınlıkta kalan fikirlerin korunması
amacına hizmet eder, velev ki, azınlıkta kalan bu fikirler çoğunlukta kalan fikirler nazarında rahatsız edici veya kışkırtıcı olsun.123
Yine mahkeme İvanov ve Diğerleri kararında terörist bir saldırının varlığı öne sürülerek toplantı veya gösteri yürüyüşünün dağıtılmasını başlı başına yeterli bir sebep
olarak görmemiş, bu saldırının var olduğunun şüpheye yer bırakılmayacak şekilde ortaya
konulması gerekmediğini belirtmiştir.124
AİHM içtihatları ışığında bakıldığında da, idarenin kamu düzeni iç huzur güvenlik gibi muğlak ve göreceli gerekçelerle toplantı ve gösteri yürüyüşlerini yasaklaması ve
ertelemesinin hakkın kullanılmasına engellen teşkil ettiği açıktır. Bu muğlak kriterlere
dayanılarak idareye sınırsız bir takdir yetkisi tanınmıştır.
2911 sayılı yasanın tanıdığı bu geniş takdir yetkisinin yanı sıra 4 Nisan 2015 tarihinde kamuoyunda “iç güvenlik yasası olarak” bilinen 6638 sayılı Polis Vazife ve Salâhiyet
Kanunu, Jandarma Teşkilat, Görev ve Yetkileri Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik
Yapılmasına Dair Kanun Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiş, söz konusu
yasa toplumsal olaylara müdahalede polisin yetkisini artırmakla birlikte mülki idari amirlerin de yetkilerini genişletmiştir. Örneğin; 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun
119. maddesi uyarınca gecikmesinde sakınca olan haller dışında hakim kararı ile yapılması öngörülen “arama” tedbiri hakkında İç Güvenlik Yasası ile 2559 sayılı Polis Vazife ve
Salâhiyet Kanununun 4/A maddesinin altıncı fıkrasında değişiklik yapılmış ve mülki idari
amirlere arama yetkisi verilmiştir:
Yine aynı yasada yapılan değişiklikle 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 91 inci
maddesinde yapılan değişiklikle gözaltına alma kararı verme hususunda yetki verilmiştir.
“Suçüstü hâlleriyle sınırlı olmak kaydıyla; kişi hakkında aşağıdaki bentlerde belirtilen suçlarda mülki amirlerce belirlenecek kolluk amirleri tarafından yirmi dört saate kadar, şiddet
olaylarının yaygınlaşarak kamu düzeninin ciddi şekilde bozulmasına yol açabilecek toplumsal olaylar sırasında ve toplu olarak işlenen suçlarda kırk sekiz saate kadar gözaltına
alınma kararı verilebilir. Gözaltına alma nedeninin ortadan kalkması hâlinde veya işlemlerin tamamlanması üzerine derhâl ve herhâlde en geç yukarıda belirtilen sürelerin sonunda Cumhuriyet savcısına, yapılan işlemler hakkında bilgi verilerek talimatı doğrultusunda
hareket edilir….”125
İç güvenlik yasası ile yapılan değişiklikler içerisinde idarenin yetkisini en çok ge123 Tanyar, Ziya Çağa, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi İçtihadında Toplantı ve Gösteri Yürüyüşü Hakkı AUHFD,
Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt: 60 Sayı: 3, s.593-634, Ankara, 2011
124 AİHM, İvanov ve diğerleri/Bulgaristan, n° 46336/99, 24 Kasım 2005 tarihli karar.
125 4 Nisan 2015 Tarihli ve 29316 Sayılı Resmî Gazete
33