Sözleşme içtihadı hakkında rehber – Kitlesel protestolar
Diğerleri / Fransa [BD], 2010, § 73; Creangă / Romanya [BD], 2012, § 91 ; De Tommaso / İtalya [BD], 2017,
§ 80; Guzzardi / İtalya, 1980, § 92).
166. Bu bağlamda bir zorlama unsurunun varlığı, Madde 5 § 1 kapsamında özgürlükten yoksun bırakmanın
göstergesidir (Gillan ve Quinton / Birleşik Krallık, 2010, § 57 ve Foka / Türkiye, 2008, § 74-79). Ancak, yetkili
makamların kişileri özgürlüğünden yoksun bırakan tedbirleri hangi amaçla aldığı, özgürlükten yoksun
bırakmanın söz konusu olup olmadığının tespiti sırasında önemli değildir (Rozhkov / Rusya (no. 2), 2017, §
74). Hatta kişiyi korumayı amaçlayan ve kişinin yararı gözetilerek alınan tedbirler de kişinin özgürlükten
yoksun bırakılması olarak değerlendirilebilir (Khalifia ve Diğerleri / İtalya [BD], 2016, § 71).
167. Hareket özgürlüğü üzerindeki mutlak kısıtlamaların Madde 5 § 1’in kapsamı dahilinde olmadığı,
bunların 4. Protokolün 2. Maddesine tabi olduğu prensibi, kitlesel protestolar bağlamında da
onaylanmıştır. Mahkemenin içtihadına göre, söz konusu tedbirin türü, süresi, etkisi ve uygulanma biçimi
gibi unsurlar da dikkate alınmalıdır. Mahkeme, toplumdaki kişilerin toplu taşıma ya da otoyolda seyahat
veya futbol maçlarına katılım gibi belirli bağlamlarda hareket özgürlüğüne sıklıkla getirilen kısıtlamalara
tahammül etmeleri gerektiğinden bahsetmiştir. Bu tür yaygın kısıtlamalar, yetkili makamların kontrolü
dışındaki durumlar sebebiyle kaçınılmaz, ciddi yaralanma ya da zarara dair gerçek bir riskin önlenmesi için
gerekli ve bu amaca ulaşmak için yeterli asgari standartta tutulmaları kaydıyla, tam olarak Madde 5 § 1
kapsamında “özgürlükten yoksun bırakma” olarak adlandırılamaz (Austin ve Diğerleri / Birleşik Krallık [BD],
2012, § 59).
168. Ayrıca, operasyonel kararlar verilirken polislere de bir dereceye kadar takdir yetkisi sağlanmalıdır (P.F.
ve E.F. / Birleşik Krallık (kar.), 2010, § 41). Polis, Madde 5’in temel prensibi olan kişilerin keyfiyetten
korunması ile uyumlu hareket ettiği sürece, bu madde polisin kamu düzenini sağlama ve kamuyu koruma
görevlerini yerine getirmesini zorlaştırıcı şekilde yorumlanmamalıdır (Saadi / Birleşik Krallık [BD], 2008, §§
67-74).
169. Austin ve Diğerleri / Birleşik Krallık ([BD], 2012) davasında Mahkeme, “polis kordonu” (kettling) ya da
bir grup insanın kamu düzeni gerekçesiyle polis tarafından çevrelenmesiyle ilgili Madde 5 § 1’in
uygulanmasını değerlendirmiştir. Mahkeme, polisin kalabalıktaki kişileri yaralama riski taşıyan daha
radikal yöntemlere başvurmak yerine kalabalığı kontrol edebilmek için onları bir yerde tutma tedbirini
uyguladığını değerlendirmiştir. Bu sebeple, Mahkeme, 5. Maddenin söz konusu davada uygulanabilir
olmadığına karar vermiştir. Ancak Mahkeme, şu hususun da altını çizmiştir: eğer polis kordonunun
dayatılması ve sürdürülmesi kalabalıktaki kişilerin yaralanması ya da zarar görmesini engellemek için
gerekli olmasaydı, bu tedbirin zorlayıcı ve kısıtlayıcı niteliği Sözleşmenin 5. Maddesinin kapsamına girmesi
için yeterli olabilirdi.
170. Mahkeme, farklı biçimlerdeki idari gözaltı uygulamalarına ilişkin, örneğin Elvira Dmitriyeva / Rusya
(2019, § 95) kararında, gözaltına alınan ve hakkındaki idari suçlamalar hazırlanırken karakolda yaklaşık
dört saat tutulan başvurucunun bu süre zarfı boyunca özgürlüğünden yoksun bırakıldığına hükmetmiştir
(Lashmankin ve Diğerleri / Rusya, 2017).
171. Buna karşılık, Shimovolos / Rusya (2011) davasındaki tutulma süresi kırk beş dakikadan fazla değildi.
Mahkeme, başvurucunun zor kullanma tehdidi altında karakola getirildiği ve polis memurlarının izni
olmadan binadan ayrılamadığını dikkate almıştır. Mahkeme, kısa tutulma süresine rağmen burada bir
zorlama unsuru olduğunu ve bunun Madde 5 § 1 çerçevesinde özgürlükten yoksun bırakılma anlamına
geldiğini değerlendirmiştir.
172. Tedbirin kısa sürmesinden bağımsız olarak Mahkeme, polisin arama ve durdurma yetkilerini
kullanmasındaki zorlama unsurunun özgürlükten yoksun bırakma göstergesi olduğunu tespit
etmiştir(Krupko ve Diğerleri / Rusya, 2014, § 36; Foka / Türkiye, 2008, § 78; Gillan ve Quinton / Birleşik
Krallık, 2010, § 57; Shimovolos / Rusya, 2011, § 50; Brega ve Diğerleri / Moldova, 2012, § 43).
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi
31/43