Sözleşme içtihadı hakkında rehber – Kitlesel protestolar
14. Dahası, Mahkeme içtihadına göre, bir gösterinin ulusal hukukta sınıflandırılması ve düzenlenmesi, 11.
Maddenin uygulanabilirliğini etkilemez. Bu hususlar sadece, Mahkeme’nin bir gösterinin koruma
kapsamına girdiği sonucuna varmasının ardından, Devletin negatif yükümlülükleriyle ilgili daha sonra
ortaya çıkan konular (korunan özgürlüğe getirilen kısıtlamanın Madde 11 § 2 altında gerekçelendirilip
gerekçelendirilmediği) ve Devletin pozitif yükümlülüklerinin değerlendirilmesinde (ikincisinin söz konusu
çakışan çıkarlar arasında adil bir denge sağlayıp sağlamadığı) geçerlidir (Navalnyy / Rusya [BD], 2018, §
99).
15. Son olarak Mahkeme içtihadının, belirli bir konunun 10 ya da 11. Maddelerden hangisi kapsamında
inceleneceğine dair bir ayrım getirdiği de belirtilmelidir.2 Mahkemenin belirttiği ayırt edici kriterlerden biri,
toplanma özgürlüğü hakkının kullanılmasında katılımcıların yalnızca düşüncelerini ifade etmekle kalmayıp,
bunu diğerleriyle birlikte yapmak istediğidir (Primov ve Diğerleri / Rusya, 2014, § 91). Ayrıca, Éva Molnár
/ Macaristan (2008, § 42) kararında, Mahkeme, toplanma özgürlüğünün amaçlarından birinin kamusal
tartışma ve protestonun açık ifadesi için güvenli bir alan yaratmak olduğunu vurgulamıştır. Madde 10’da
güvence altına alınan kişisel görüşlerin ifade edilmesinin korunması, Sözleşmenin 11. Maddesinde yer alan
barışçıl toplanma özgürlüğünün hedeflerinden biridir.
16. Bu nedenle, Mahkeme, internette yayımladığı bir mesajla izinsiz gösterilere destek çağrısı yapanların
kovuşturulmasını 11. Madde altında incelemiştir (Elvira Dmitriyeva / Rusya, 2019, § 77-90). Butkevich /
Rusya (2018, § 122) davasında, Mahkeme, G4 zirvesini haber yaparken polisle iş birliği yapmadığı için
yargılanan ve ceza alan bir gazetecinin başvurusunu, Sözleşmenin 11. Maddesi bağlamında ortaya koyulan
genel ilkeleri de dikkate alarak, 10. Madde kapsamında incelemeyi uygun bulmuştur.
17. Öte yandan, başvurucunun şikayeti ağırlıklı olarak barışçıl toplantılar nedeniyle mahkumiyet kararları
ile ilgiliyse Mahkeme, bu şikayeti sadece 11. Madde kapsamında ele alır (Kudrevičius ve Diğerleri /
Litvanya, 2015, § 85). Bu bağlamda, 10. Madde, toplantılar söz konusu olduğunda öne geçen bir özel kural
(lex specialis) olan 11. Maddeye göre, bir genel kural (lex generalis) olarak değerlendirilmelidir (Ezelin /
Fransa, 1991, § 35; Schwabe ve M.G / Almanya, 2011, §9).
B. Müdahale biçimleri
18. Mahkeme, Madde 11 § 2’de yer alan “kısıtlamalar” teriminin, hem halka açık bir toplantıdan önce ve
toplantı sırasında alınan tedbirleri hem de toplantı sonrasındaki cezalandırıcı tedbirleri içerecek şekilde
yorumlanması gerektiğine karar vermiştir (Ezelin / Fransa, 1991, § 39). Kitlesel protestolar bağlamında en
sık rastlanan müdahale biçimleri aşağıda açıklanmaktadır.
1. Toplantıya izin verilmemesi
19. Mahkeme, ön idari usullerin, Sözleşmede korunan barışçıl toplanma özgürlüğüne gizli bir engel teşkil
etmedikleri sürece, Sözleşmenin 11. Maddesinde yer alan ilkelere aykırı olduğunu düşünmemiştir (Éva
Molnár / Macaristan 2008, § 37).
20. Usule ilişkin resmi gerekliliklerin “yeterli kesinlikle oluşturulması” ve “barışçıl toplanma özgürlüğüne
gizli bir engel teşkil etmemesi” koşuluyla, Devletlere, usul kurallarını belirleme konusunda geniş bir takdir
yetkisi tanınmıştır (Lashmankin ve Diğerleri / Rusya, 2017, § 422).
2
Bkz. Bölüm I.B, Guide on Article 11- Freedom of Assembly and Association
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi
8/43