9 . B Ö LÜ M Açık Veri ve Veri Paylaşımı Yöntemleri OpenDefinition.org’un tanımına göre, açık veri herhangi bir telif hakkı, patent ya da diğer kontrol mekanizmalarına tabi olmaksızın, herkes tarafından ücretsiz, özgürce, tekrar kullanılabilen ve dağıtılabilen veridir. Açık Veri ve Açık Bilgi Açık bilgi, açık verinin erişilebilir, anlaşılabilir, anlamlı ve birinin gerçek sorununu çözmeye yardımcı olmasıdır. Açık veriden değer yaratmak; sorun çözer, hayat kalitesine katkı sağlar. Verinin açılması, 2005'li yılların başında güçlü bir şekilde dünya gündemine taşındı; üzerine konferanslar, çalıştaylar yapıldı, açık kaynak projeleri ve açık kaynak araçlar geliştirilmesi teşvik edildi. Devletler, açık veri politikaları geliştirerek açık veri portalları açtı. Ancak açıklık tanımına göre, maalesef dünyada yayımlanan veri setlerinin %89'u açık değil. Bir başka ifadeyle, veri setleri açıklık tanımına göre sadece %11 oranında açık. Açık Veri Türleri Neler Olabilir, Özellikleri Nedir? Açık verinin temel özellikleri: Kullanılabilirlik-erişim, tekrar kullanım-dağıtım, evrensel katılım ve makine okunabilirliği. Veri hangi durumda açıktır? : Teknik olarak açıklık ve yasal olarak açıklık Teknik olarak açıklık: Makineler tarafından okunabilen (machine-readable) standart yapıya uygunluk sağlamalıdır. Bilgisayar uygulamaları tarafından alınabilmeli ve anlamlı bir şekilde işleme tabi tutulabilmelidir. Yasal olarak açıklık: Açık bir şekilde lisanslanmalıdır. Herhangi bir sınırlama olmaksızın, ticari ya da ticari olmayan kullanım ve tekrar kullanıma izin vermelidir. Veri neden açılmalıdır?: Şeffaflık, sosyal ve ticari değerin serbestleşmesi ve katılımın sağlanması için veriler açılmalıdır. Veri Nasıl Açılır?: Basit tutularak: Verinin küçük, basit ve hızlı şekilde işlenmesidir. Tüm veri setlerinin, hemen açılması gerekmez. Açık lisans uygulayarak: Veride, hangi fikri mülkiyet haklarının bulunduğunun belirlenmesi ve en uygun açık lisansın uygulanması. Veriyi kullanılabilir yapılarak: Verinin herkes tarafından kullanılabilir, yani analiz edilebilir açık format dosya tipine/yapısına dönüştürülmesinin sağlanması. 115 9. BÖLÜM 9.BÖLÜM