BİR İNSAN HAKLARI KORUMA MEKANİZMASI OLARAK ULUSAL EŞİTLİK KURUMLARI: KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU VE TÜRKİYE İNSAN HAKLARI VE EŞİTLİK KURUMU ÖRNEĞİ g) Kurumun stratejik planını karara bağlamak, amaç ve hedeflerini, hizmet kalite standartlarını ve performans ölçütlerini belirlemek; ğ) Kurumun stratejik planı ile amaç ve hedeflerine uygun olarak hazırlanan bütçe teklifini görüşmek ve karara bağlamak. TİHEK Kanunu md. 9 ve md. 11 birlikte değerlendirildiğinde Kurumun oldukça geniş bir görev ve yetki alanına sahip olduğu, bu yetki ve görevlerin kanun düzeyinde geniş ve açık bir şekilde düzenlendiği, uluslararası standartlarda ortaya konulan yetki ve sorumluluklara yer verilmiş olduğu ve Kurumun ayrımcılıkla mücadele alanında önemli yetkilerle donatılmış olduğu görülmektedir. Yetki ve sorumluluklar açısından Paris İlkeleri ile büyük oranda örtüşme olsa da TİHEK Kanunu’nun “kurumların devletlerin uluslararası insan hakları sözleşmelerine taraf olmasını ve bunların hayata geçirilmesini sağlaması” ve “Kurumların devletlerin, insan hakları sözleşmelerinden kaynaklı yükümlülükleri gereği BM veya bölgesel hükümetlerarası kuruluşlara sunması gereken raporlarla ilgili olarak gerekli olduğu durumlarda bağımsızlıkları doğrultusunda bir konuya ilişkin görüş bildirmesi” konularında sessiz kaldığı görülmektedir. Öte yandan ECRI GPT2 bakımından da uyumsuzluklar görülmektedir. TİHEK Kanunu’nda “nefret söylemi ile mücadele” ve “çeşitliliğin ve toplumda mevcut olan farklı gruplara mensup kişiler arasındaki iyi ilişkilerin geliştirilmesi” ile ilgili herhangi bir hükme yer verilmemiştir. Ayrıca ayrımcılık temelleri açısından da TİHEK Kanunu md. 3(2)’de açık uçlu bir yaklaşım benimsenmediği ve toplumsal cinsiyet, cinsel yönelim ve cinsiyet kimliği temellerine yer verilmediği görülmektedir. Ayrıca Kanun toplumsal cinsiyet perspektifine göre kaleme alınmamıştır. Yukarıda belirtilenler yetki ve görevler yalnızca ayrımcılıkla ilgili olanlardır ve Kurumun insan haklarının korunması ve geliştirilmesi ile işkence ve kötü muameleyle mücadele alanında da görevleri söz konusudur. Kurumun görev ve sorumluluk alanı, Kurumun etkili faaliyet yürütmesini engelleyebilecek düzeyde geniş gözükmektedir. Nitekim Kurumun ilk dört yıldaki çalışmalarına bakıldığında yukarıda belirtilen görevlerin büyük oranda yerine getirilmediği görülmektedir. Bu durumun tek nedeni olmasa da önemli nedenlerinden birisi de Kurumun görev ve sorumluluk alanının geniş tutulmuş olmasıdır. TİHEK’in çalışmalarına bakıldığında md. 9(1)(a), md. 9(1)(b), md. 9(1)(c), md. 9(1) (ç), md. 9(1)(d), md. 9(1)(e), md. 9(1)(o) bağlamında kayda değer bir çalışmanın bulunmadığı görülmektedir. TİHEK Kanunu md. 9(1)(ğ) (ayrımcılık yasağı ihlalleri nedeniyle mağdur olduğu iddiasıyla Kuruma başvuranlara mağduriyetlerinin giderilmesi için kullanabilecekleri idari ve hukuki süreçler konusunda yol göstermek ve başvurularını takip etmelerini sağlamak amacıyla yardımcı olmak) bağlamında yapılan çalışmalara ilişkin yayınlanan veriye göre 2019 yılı içerisinde Kurum, 481 kişiye bu anlamda bilgilendirme yapmıştır.20 Bu rakam Türkiye nüfusu ile karşılaştırıldığında oldukça düşüktür. TİHEK Kanunu md. 9(1)(k) ve md. 9(3) kapsamında bugüne kadar 2017, 2018 ve 2019 yıllarını kapsayan üç rapor hazırlanmış; Cumhurbaşkanlığı, TBMM, TBMM İnsan Hakları İnceleme Komisyonu ve TBMM Kadın Erkek Fırsat Eşitliği Komisyonu’na sunulmuştur.21 TİHEK Kanunu md. 9(1)(l) kapsamında resen hazırlanmış ve yayınlanmış yalnızca bir 20 TİHEK, 2019 Yılı Faaliyet Raporu, s. 53, https://www.tihek.gov.tr/upload/file_editor/2020/02/1582925332.pdf (erişim:31.07.2020). 21 TİHEK, 2017, 2018, ve 2019 Faaliyet Raporları, https://www.tihek.gov.tr/kategori/faaliyet-raporlari/ (erişim:31.07.2020) 19