BİR İNSAN HAKLARI KORUMA MEKANİZMASI OLARAK ULUSAL EŞİTLİK KURUMLARI: KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU VE TÜRKİYE İNSAN HAKLARI VE EŞİTLİK KURUMU ÖRNEĞİ lanmaması ve mültecilerin dükkâna alınmaması) olduğu görülmektedir.116 Diğer dört karardan ikisi ise başörtüsü ve haşema gibi din ve vicdan özgürlüğü ile cinsiyetin iç içe geçtiği vakalarla ilgilidir. Bunlardan biri istihdama erişim ile ilgiliyken,117 diğeri site sakinlerine tanınan bir haktan yararlandırılmama ile ilgilidir.118 Son iki karar ise ayrımcılık yasağına ilişkin TİHEK’e yapılan başvuru nedeniyle olumsuz muamele ile karşılaşılması (mağdurlaştırma)119 ve eğitime erişimin sağlanması için makul düzenleme yapılmamasına ilişkindir.120 Görüldüğü üzere TİHEK Kanunu md. 5’te ayrımcılığın yasaklandığı yargı, kolluk, ulaşım, iletişim, sosyal güvenlik, sosyal hizmetler, sosyal yardım, turizm, serbest meslek, dernek, vakıf, sendika, siyasi parti ve meslek örgütlerine, ilgili mevzuatlarında veya tüzüklerinde belirtilen istisnalar dışında üye olma, organlarına seçilme, üyelik imkânlarından yararlanma, üyeliğin sonlandırılması ve bunların faaliyetlerine katılma ve yararlanma gibi alanlara ilişkin esasa ilişkin bir incelemenin gerçekleştirildiği herhangi bir karar bulunmamaktadır. TİHEK Kanunu md. 7’de uzun bir liste halinde ayrımcılık iddiasının ileri sürülemeyeceği hallere yer verilmiştir. İncelemeye konu yayımlanmış 12 karara bakıldığında bunlardan yalnızca bir tanesinde md. 7(1)(g)’de yer alan “vatandaş olmayanların ülkeye giriş ve ikametlerine ilişkin şartlarından ve hukuki statülerinden kaynaklanan farklı muamele” kapsamında ayrımcılık yasağının ihlaline karar verilmediği görülmektedir.121 Bunun haricinde ayrımcılığın hukuken tanınmış istisnalarına dair bir karar bulunmamaktadır ve bu nedenle de TİHEK’in md. 7’ye ilişkin uygulaması henüz ortaya çıkmamıştır. TİHEK tarafından ayrımcılık yasağının ihlaline karar verildiğinde TİHEK Kanunu md. 25(1) gereğince 2020 yılı için 1.800 TL’den, 27.037 TL’ye kadar idari para cezası verilebilecek veya md. 25(4) gereğince bir defaya mahsus olmak üzere uyarı cezasına dönüştürebilecektir. Ayrımcılığın ihlal edildiğine karar verilen sekiz başvuru veya resen incelemeye bakıldığında altı kararda 1.000 TL’den 5.000 TL’ye kadar idari para cezası uygulandığı,122 iki kararda ise para cezasının uyarı cezasına dönüştürüldüğü göze çarpmaktadır.123 Verilen para cezalarına bakıldığında somut durumla orantılı, etkili ve caydırıcı olduğunu söylemek mümkün değildir. İdari para cezası verilen iki kararda kararların muhatabı iki kamu görevlisi ve bir kamu kurumudur.124 İdari para cezası verilen kamu kurumunun bu cezayı ilgili kamu görevlisi/görevlilerine rücu edip etmediği, Kurumun bu cezaların rücu edilmesi ile ilgili bir adım atıp atmadığı bilinmemektedir. TİHEK kararlarıyla ilgili son olarak, yayımlanan 12 karardan beşinin kamu kurum ve kuruluşları veya kamu görevlileri aleyhine yapıldığını, yedisinin ise gerçek kişi ve özel hukuk tüzel kişileri aleyhine yapıldığı görülmektedir. Kamu kurum ve kuruluşları ile kamu görevlileri aleyhine yapılan başvuruların, Kamu Denetçiliği Kurumu’nun da görev alanına girdiği düşündüğünde az olması şaşırtıcı değildir. Ancak başvuru sayısının genel olarak azlığı dikkate alındığında; bu durumun, kurumun hala kamuoyunda bilinir olmadığına ve belki de etkisiz bir kurum olarak algılandığına işaret ettiği söylenebilir. 116 117 118 119 120 121 122 TİHEK, Karar No. 2018/69, 27.06.2018; Karar No. 2019/15, 05.03.2019; Karar No. 2019/29, 07.05.2019; Karar No. 2019/64, 19.11.2019. TİHEK, Karar No. 2018/97, 15.10.2018. TİHEK, Karar No. 2020/26, 11.02.2020. TİHEK, Karar No. 2019/54, 10.09.2019. TİHEK, Karar No. 2020/143, 18.06.2020. TİHEK, Karar No. 2019/22, 09.04.2019. TİHEK, Karar No. 2018/69, 27.06.2018; Karar No. 2018/97, 15.10.2018; Karar No. 2019/15, 05.03.2019; Karar No. 2019/54, 10.09.2019; Karar No. 2019/64, 19.11.2019; Karar No. 2020/26, 11.02.2020. 123 TİHEK, Karar No. 2019/29, 07.05.2019; Karar No. 2020/143, 18.06.2020. 124 TİHEK, Karar No. 2020/143, 18.06.2020. 48