Gözlem Sırasında Dikkat Edilecekler: • Adayların seçiminde cinsiyet/cinsel kimlik/cinsel yönelim bakımından eşit olanaklar sağlanmakta mıdır? • Seçim idarelerinde, özellikle de sandıklarda yeterince kadın temsili sağlanmakta mı dır? (Formdaki ilgili bölümü mutlaka doldurunuz.) • Kadınların veya LGBTİ’lerin bu nitelikleri nedeniyle oy kullanmasının engellendiği, zorlaştırıldığı ya da yönlendirildiğine ilişkin bir gözleminiz oldu mu? (Sadece seçim idareleri değil, eşleri tarafından yönlendirme ya da oyu beraber kullanmaya çalışma da dâhildir) 2.Engelli Bireylerin Katılımı Engelli yurttaşlar, hükümette yer alma ve seçim sürecine katılımda eşit hakka sahiptirler. Engelli bireylerin oy kullanma ve aday olma hakları üzerine kısıtlamalar kabul edilemez. Engelli seçmenler, siyasi haklarını kullanmada engellerle karşılaşmamalıdırlar. Resmi makamlar engelli bireyler için sandıklara erişim, yardımla oy kullanma ve gerekirse, gıyabında oy vermeyi sağlayacak tedbirleri almalıdır. Devlet ve siyasi partiler, engelli kişilerin siyasi haklarını ve bunları diğerleriyle birlikte eşit olarak kullanma fırsatını garanti etmeli ve engellilerin oy kullanma ve seçilme hak ve fırsatları dâhil, kamusal hayata tam ve etkin katılımlarını temin etmelidir. Oy kullanma işlem ve materyalleri engellilerin kullanımına uygun, sandık yerleri ve seçmen kayıt olanakları engellilerin erişebileceği yerlerde olmalıdır. Gizli oy (yani, başkasının yardımı olmaksızın) kullanabilmeleri için görme engellilere özel hazırlanmış materyaller olmalı, gerekli hallerde uygun önlemler alınarak (yardımcı kişinin seçmen tarafından seçilmesi ve gizliliği koruma yeminini imzalamak zorunda olması kaydıyla) yardımla oy kullanma uygulanmalıdır. Fiziksel engel veya uzun süreli hastalık nedenleriyle, oy kullanmak üzere sandığa gelemeyen kişiler için alternatif oy kullanma yöntemleri (gezici sandık, postayla oy kullanma vb.) olmalıdır. Gözlem Sırasında Dikkat Edilecekler: • Seçmen kütüklerine engellilerin kayıtları ile ilgili ne gibi sorunlar yaşanmaktadır? • Engelli kişiler aday olma süreçlerine yeterince dahil edilmiş midir? Dahil olmaya çalışan engelli yurttaşların deneyimi nasıldır? • Kapalı kurumlarda (engelli bakımevi, rehabilitasyon merkezi vb.) yaşamını sürdüren engellilerin seçmen kayıtları yapılmış mı? • Seçmen eğitim materyalleri hazırlanırken engelli seçmenlerin ihtiyaçları (işaret dili çevirisi vb) dikkate alınıyor mu? • Seçim kampanyaları engelli yurttaşlara ilişkin herhangi bir içeriğe sahip mi? • Seçim günü engelli yurttaşların oy kullanmasında ne gibi sorunlar yaşanmaktadır? • • • (Bu değerlendirme veya gözlem notlarında farklı engel gruplarının yaşadıkları sorunlara ayrı ayrı değinilmelidir.) Kapalı kurumlarda yaşayan engellilerin oy kullanması sağlanıyor mu? YSK tarafından engelli seçmenler için özel önlemler alınmış mı? Bu mekanizmalar sorunları ortadan kaldırıyor mu? Oy verme yerlerinde engelli seçmenler için destek personeli bulunuyor mu? Bağımsız Seçim İzleme Platformu Bağımsız Seçim Gözlemciliği Rehberi Untitled-1.indd 13 13 06.05.2015 17:35