27 İletişim (a) İyi soru sormayı bilmek şu anlama gelir: • Saygılı ve görüşülen kişinin kolay anlayabileceği şekilde soru sormak. Kolay anlaşılır gündelik bir dil kullanılması. • Çok hızlı veya zor anlaşılır sorular sormamak. • Cevabı ima edilen sorular sormaktan kaçınmak. Örneğin, ‘Hiç ayrımcılığa uğradınız mı?’ yerine kişiye şunu sorun: ‘Okul görevlileri size nasıl davranırdı?’. • Görüşülen kişinin soruya vereceği cevabı düşünmesi için zaman tanımak. Bir an sessizlik olmasında hiçbir sakınca yoktur. Görüşmeci sorularla ilk kez karşılaşmaktadır. Bu nedenle, izlemciler görüşülen kişilere cevaplarını vermeleri için süre tanımalıdır. Ayrıca bazı insanların açılmaları zaman alır. • Görüşülen kişinin hikayesini anlatma ihtiyacıyla, analiz amaçlı ayrıntı toplama ihti- yacı arasındaki dengeyi gözetmek gerekir. Sohbetin rahat bir şekilde akması, Görüşme Kılavuzundaki soruların sırasının katı bir şekilde izlenmesinden daha önemlidir. • Görüşmenin kişilerin konuşmak istemediği konularda zorlayıcı olmaması gerekir. Unutmayın, burada her ne pahasına olursa olsun görüşme yapmaya çalışmıyorsunuz. Bir insan bir soruya cevap vermek istemediğinde başka bir soruya geçin veya görüşülen kişi görüşmeyi sonlandırmak isterse öyle yapın. ÖNEMLİ İPUCU: Görüşmelerin ikili gruplar halinde yapılması izlemcilerin ihtiyaç duydukları bütün bilgiyi toplayabilmeleri için işlerini kolaylaştıracaktır. İzlemcilerden biri soruları sorarken, diğeri not alabilir ve takip edilmesi gereken konuları tespit edebilir. (b) İyi bir dinleyici olmak şu anlama gelir: • Görüşülen kişinin ne dediğini dikkatlice dinlemek. • Görüşülen kişinin zaten cevap verdiği soruları tekrarlamaktan kaçınmak. Görüşülen kişiyi yakından takip etmek ve böylece ‘Daha önce dediğim gibi…’ tarzı cümleler kurmak zorunda bırakmamak. Eğer görüşme sırasında izlemciler tam olarak anlamadıkları bazı bilgiler olduğunu fark ederlerse veya kişinin tekrarlamasını istedikleri bazı şeyler olursa, kibarca şöyle bir cümle kurabilirler: ‘Biraz önce … demiştiniz, doğru mu hatırlıyorum?’. Böylelikle görüşülen kişinin söylediklerini netleştirmesi için vesile olunur. • Birbirini tekrarlayan ve bir mantıksal çizgi izlemediğini düşündüğünüz ifadeler karşısında sabırlı davranmak. Görüşme yaptığınız kişinin hikayesini kendi istediği şekilde anlatmasına izin verin. Aksi halde, hassas konulara girmekten çekinebilir. İnsanların kendi hikayelerini anlatmaları için zamana ihtiyaçları vardır ve olaylar hakkında ne düşünüyorlarsa o şekilde anlatmaları gerekir. Ancak, eğer izlemciler hikayenin ayrıntılarını takip edemediklerini düşünüyorlarsa, görüşme yaptıkları kişiden olayları kronolojik sıraya göre anlatmasını isteyebilirler. Bu sayede görüşülen kişi hikayesini yapılandırabilir ve önemli ayrıntıları ekleyebilir. ÖNEMLİ İPUCU: Kültürünüzde veya dilinizde normalde o şekilde konuşsanız dahi, görüşme yaptığınız kişilerin cümlelerini tamamlamaktan kaçının. Cümlesini siz tamamladığınızda onun (deneyimini) değil kendi deneyiminizi kaydetmiş olursunuz. Kişisel etkileşim şu anlama gelir: Görüşülen kişilerle nasıl ilişki kurulacağını bilmek – bilgilerine, deneyimlerine ve duygularına saygı göstermek, görüşülen kişiye saygıyı hak eden bir birey olarak ilgi göstermek, izlemcilerin görüşmeye giderken giyimleriyle de saygılı oldukları izlenimi vermeleri.