Sivil Toplum Örgütleri İçin Irk veya Etnik Kökene Dayalı Ayrımcılığın İzlenmesi Rehberi Göstergelerin Kavramsal Yapısını Oluşturmak Göstergelerin kavramsal yapısı iki bölümden oluşur. Birincisi söz konusu hakkın somut özelliklerini belirler, ikincisi ise hakkın uygulamasındaki taahhüt, süreç ve sonuçları ölçer. Ayrımcılık gibi tüm hakları kapsayan uygulama sorunlarını ölçmek için izleme esnasında veri ayrıştırılması yöntemi tüm göstergelerde önem verilmesi gereken bir konudur. Yapısal Göstergeler Yapısal göstergeler, devletin insan hakları yükümlülüklerini yerine getirme konusundaki taahhütlerini ölçmeye yarar. Bu göstergeleri belirleme esnasında ilk sorgulanması gereken nokta, ulusal mevzuatın uluslararası standartlara uyumu ve bu konuda görevlendirilmiş kurumsal mekanizmaların varlığıdır. İkinci olarak, hakkın uygulanması konusunda siyasi iradenin politikaları ve stratejilerine bakılmalıdır. Bu tarz strateji ve politikaların var olması, uluslararası hak standartlarının uygulanması açısından büyük önem taşır. İlgili sözleşmelerin maddeleri, sözleşme organlarının yorumları ve ülkelerin uygulamaları üzerine yazılan periyodik raporlar, yapısal göstergelerin oluşturulmasında rehberlik sağlar. Süreç Göstergeleri Süreç göstergeleri, devletin hak uygulaması konusundaki uluslararası taahhütlerini gerçeğe dönüştürmek için belirlediği politikalarını ve eylem adımlarını yeterlilik ve uygunluk açısından değerlendirmek için kullanılır. Yapısal göstergelerin aksine süreç göstergeleri bir süreci ölçmek için kullanıldığından izlemesi süreklilik taşır. Devletin hak taahhütlerini yerine getirmek için kullanmayı uygun gördüğü kaynak ve çabayı izlemeye yarar. Dolayısıyla, süreç göstergeleri devlet politikalarını bir hakkın uygulanması için atılması gereken hedef adımlara göre ölçer. Süreç göstergelerini hakkın uygulanmasında “izlenebilir ara adımlar” olarak düşünmek, devletin insan hakları uygulama sorumlulukları açısından hesap verilebilirliğini sağlar. Süreç göstergeleri belirlenirken iki konuya önem gösterilmelidir. Birincisi, aynı hakla ilgili olan yapısal göstergelerle sonuç göstergeleri arasında ampirik veya kavramsal bir bağlantı kurmasıdır. Örneğin, “etkili insan hakları şikâyet mekanizmalarının varlığı” yapısal göstergesi ve “ayrımcılık mağdurlarının telafi edilmesi” sonuç göstergesinin arasında yer alacak süreç göstergesi “Ombudsmanlığın bir sene içerisinde kabul ettiği ve çözüm bulduğu ayrımcılık şikâyeti sayısı” olabilir. İkincisi ise, süreç göstergelerinin birbiri ile ilişkisidir. Devlet tarafından uygulanan politikalar, sorunun birçok açısını kapsamalı ve bütünleyici olmalıdır. Örneğin, polis şiddeti açısından “emniyet güçlerine orantılı güç kullanımı eğitimi verilmesi”, “polis şiddetine maruz kalmış kişilere açık yeterli başvuru mekanizmalarının olması” ve “polis şiddetine karşı caydırıcı mekanizmaların olması”, aynı konuda tamamlayıcı farklı politikaların varlığını ve içeriğini ölçen göstergelerdir. 16 Untitled-1.indd 16 27.01.2016 21:43