karantinada olduğu koşullarda kadınlar ev içi şiddete karşı daha savunmasız olabilir ve buna karşı başvuru yapılabilecek merciler de sınırlı olabilir. 9. Yerli halklar, mülteciler, sığınmacılar ile çatışmadan etkilenen ülke veya bölgelerde yaşayanlar bu salgın esnasında özellikle savunmasızdır. Pek çoğu su, sabun, dezenfektan, Covid-19 testi ve sağlık hizmetlerine yeterli erişimden yoksundur. Bu nüfuslar, kronik hastalık ve geri plandaki sağlık sorunlarından sıklıkla daha yüksek oranda muzdariptirler ve bu durum onların Covid-19 kaynaklı ciddi sağlık şikayetlerinin oluşması riskini artırmaktadır. III. Tavsiyeler 10. Bu kriz esnasında Sözleşme’den kaynaklı haklar ve yükümlülüklerin korunması ve yerine getirilmesini sağlamak amacıyla devletler bir dizi acil önlem almalıdır. Salgına müdahale, halk sa��lığını korumak için özellikle “mevcut en iyi” bilimsel kanıtlara dayalı olmalıdır.4 11. Alınan tedbirlerin Sözleşme’den kaynaklı hakları sınırladığı durumlarda Sözleşme’nin 4. Maddesinde belirtilen şartlara uyması gerekir. Esas itibariyle, Covid-19’un sebep olduğu halk sağlığı kriziyle mücadele etmek için alınan bu önlemler gerektiği ölçüde, makul ve orantılı olmalıdır. Taraf Devletler tarafından pandemi ile mücadelede benimsenecek acil durum önlem ve yetkileri kötüye kullanılmamalı ve halk sağlığını korumak için gerekli olmadıklarında kaldırılmalıdır. 12. Salgınla mücadelede tüm insanların doğuştan gelen onuru5 saygı gösterilerek korunmalı ve Sözleşme’nin getirdiği asgari temel yükümlülüklere öncelik verilmelidir.6 Bu zor bağlamda, adalete ve etkili yasal çözüm yollarına erişim bir lüks değil, özellikle en kırılgan ve ötekileştirilmiş gruplarınki olmak üzere ekonomik, sosyal ve kültürel hakları korumak için temel bir unsurdur. Bu nedenle, örnek vermek gerekirse, kolluk kuvvetlerinin aile içi şiddet vakalarına müdahale etmesi, aile içi şiddet yardım hatlarının işlevsel olması, aile içi şiddete maruz kalan kadın ve çocuklar için adalete ve yasal yollara etkili erişimin sağlanması esastır. 13. Devletlerin krize kapsamlı ve koordineli bir sağlık hizmeti sağlayarak müdahale edebilmesi için hem kamu hem de özel sektördeki tıbbi kaynakların seferber edilerek nüfusun tümü arasında paylaşılmasını sağlamaya yönelik uygun düzenleyici tedbirlerin alınması esastır.7 Krize ön saflarda müdahale eden tüm sağlık çalışanlarına bulaşmaya karşı uygun koruyucu giysi ve malzeme sağlanmalıdır. Karar alıcıların sağlık çalışanlarına danışması ve tavsiyelerine gereken önemi vermesi de elzemdir. Sağlık çalışanları Covid-19 gibi hastalıkların yayılmasına ilişkin erken uyarı sinyallerinin verilmesi ve hastalığı önleme ve tedavi etmede etkin tedbirlerin önerilmesinde kritik bir rol oynamaktadır. 14. Taraf Devletler, sağlık hakkı da dâhil olmak üzere tüm ekonomik, sosyal ve kültürel hakların tam olarak gerçekleştirilmesini sağlamak için mevcut kaynakları en üst seviyede ayırmakla yükümlüdür. Devletler, pandemi ve onunla mücadelede alınan 4 Bkz. Komite’nin bilim hakkındaki 25 numaralı genel yorumu. Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Uluslararası Sözleşmesi’ne Giriş. 6 Bkz. Komite’nin 3 numaralı genel yorumunun 10. ve 11. paragrafları. 7 Bkz. Komite’nin ulaşılabilir en yüksek sağlık standardı hakkı hakkındaki 14 numaralı genel yorumu. 5 Web adresi:www.esithaklar.org e-posta: esithaklar@gmail.com Adres: Gümüşsuyu mah. Ağa Çırağı sokak Pamir Apt no 7/1, Beyoğlu/ İSTANBUL