sonraki gün tutuklanan DİSK’e bağlı Dev Yapı-İş Sendikası Genel Başkanı Özgür Karabulut ise 61 gün tutuklu kaldı. İşçilerin taleplerinin hepsi yasaların uygulanmasına yönelikti. İlgili çalışma mevzuatına göre zamanında ücret ödememek, işçi sağlığı önlemi almamak vb. idari cezalar gerektiren eylemlerdi. Daha da ötesi 6331 sayılı Kanun’a göre (m.13) işçiler ciddi ve yakın tehlike halinde ve yine İş Kanunu’na göre ücretleri belli süre ödenmediğinde iş görmekten kaçınma hakkına sahiplerdi (m.54). Ulaştırma Bakanlığı açıklamasına göre, 500 civarında olduğu anlaşılan taşeron firmalara dağılmış on binlerce işçinin, mevcut mevzuat ve uygulama ile toplu sözleşmeyi sağlayacak bir sendikal şemsiye altına alınması imkânsızdı. Bu durumda işçiler koşullarını düzeltmek için toplu eylemle fiili olarak seslerini duyurmak zorunda kalmışlardı. İşçilerin bu eylemi gerçekleştirmeleri, Anayasa md.54 ve Avrupa Sosyal Şartı md.6/4’e göre toplu eylem hakkının kullanımıdır ve bu hak, Yargıtay kararları tarafınca da tanınmaktadır.22 Türkiye’de İşçi Hakları Alanındaki İhlallere Dair Uluslararası Kuruluşların Değerlendirme ve Kararları Daha önce de belirtildiği gibi Türkiye’nin işçi hakları karnesinin uzun yıllardır iyi olduğu söylenemez. Bu durum ekonomik göstergelerin görece olumlu seyrettiği 2000’li yılların belli bir bölümü için de geçerlidir. Hem uluslararası sendikal örgütlerin hem de çeşitli uluslararası siyasi yapıların rapor ve değerlendirmelerinde, bu durum çarpıcı biçimde ortaya konmuştur. Türkiye’de yaşanan ihlaller, Uluslararası Sendikalar Konfederasyonu’nun(ITUC) her yıl düzenli olarak yayınladığı, Küresel Sendikal Hak İhlalleri Raporu’nda sürekli olarak yer bulmaktadır. Bu raporlarda özellikle sendikalaşmayı 22 Gülmez, Mesut. “Toplu Eylem Hakkına Dâhil Protesto Grevleri, Yasa Dışı Grev Değildir: Yargıtay 7. Hukuk Dairesi Kararı Karar Eleştirisi.” Çalışma ve Toplum Dergisi 14 (2014): 233-255. Yazıda ele alınan Mersin Liman işçilerinin 2013’te liman girişini kapatarak gerçekleştirdikleri yarım günlük iş bırakma eylemi hakkında Yargıtay 7. Hukuk Dairesi’nin verdiği “toplu eylem hakkını tanıma” kararı ender örneklerden biri olarak dikkat çeki- Kaynak: ITUC 2018 Küresel önlemeye dair uygulamalar ve kamu çalışanlarının grev ve toplu iş sözleşmesini de kapsayan sendika haklarını tutuklanmasına, ayrımcılık ve işten çıkarmalara yer verilmiş kullanmalarında yaşanan sorunlar, yoğun biçimde ele alınmıştır.23 2018 yılı Raporu’nda 2018’de işçi hakları açısından en kötü 10 ülke arasında Türkiye de yer aldı. Türkiye, Kazakistan ve Belarus, bağımsız sendikalara yönelik devlet baskısının en fazla olduğu ülkeler olarak listelenirken OHAL nedeniyle işten çıkarmalar ve KESK, DİSK ve TÜMTİS üye ve yöneticilerine yönelik tutuklamalar da raporda yer buldu. Aynı zamanda raporun Türkiye bölümünde, aralarında cam ve metalin de olduğu çeşitli sektörlerdeki grev yasaklamalarına yer verildi.24 Haklar Endeksi / Infografik’te Türkiye’de sendikacıların ITUC 2019 yılı Raporu’nda, işçi hakları açısından en kötü 10 ülke arasında Türkiye de yer aldı. 2019’da işçi hakları ihlalleri konusunda en kötü 10 ülkeyi Cezayir, Bangladeş, Brezilya, Kolombiya, Guatemala, Kazakistan, Filipinler, Suudi Arabistan, Zimbabwe ve Türkiye olarak açıklayan Rapor’da, cidir. Özetle şöyledir: “AİHM Türkiye aleyhinde verdiği kararda Toplu İş Sözleşmesi prosedürü ile bağlantılı olmayan 1 günlük genel grevin Hükümet tarafından yasaklanmasının ve çalışanlara disiplin cezası uygulanmasının AİHS ve Avrupa Sosyal Şartı ve ILO ile benimsenen kurallara aykırı olduğunu kabul etmiştir. Sonuç olarak, uluslararası normlar uyarınca: işçilerin ekono- 23 Konuyla ilgili ayrıntılı bilgi için bkz. Köse, S. ITUC Raporlarına Göre 2000’li Yıllarda Sendikal Hak İhlalleri (2000–2010). mik ve sosyal durumlarını etkileyen veya işyerindeki uygulamalara yönelik olarak kısa süreli, demokratik bir hakkın kullanımı [http://www.sosyalhaklar.net/2010/bildiri/kose.pdf] (erişim: 26.08.2019) niteliğindeki protesto eylemleri toplu eylem hakkına dahildir. Bu gibi eylemler salt politik nitelikte olmadıkça yasaklanamaz.” http://www.calismatoplum.org/sayi43/gulmez.pdf 36 OH A L REJİMİNDE İŞÇİLERİN KOLLEK TİF H A K L A RI AV R U PA K Ö K E N L I / İ L I Ş K I L I İ Ş L E T M E L E R D E S E N D I K A L Ö R G Ü T L E N M E H A K L A R I 24 https://www.ituc-csi.org/ituc-global-rights-index-2018?lang=en (erişim: 26.08.2019) T Ü R K I Y E ’ D E K I E M E K H A K İ H L A L L E R I TA B L O S U 37