Mahkeme, Sözleşme’nin 3. maddesinin(insanlık dışı veya aşağılayıcı muamele yasağı) ihlal
edildiğine hükmetmiştir. Mahkeme özellikle, başvuranın süregelen tutulma işleminin
engelliliği nedeniyle kendiliğinden insanlık dışı veya aşağılayıcı muamele teşkil etmemesine
rağmen, başvurana sağlanan fiziksel rehabilitasyonun yetersiz olmasının ve cezaevi
yerleşkesinin başvuranın engelliliğine uyumlaştırılmamış olmasının Sözleşme’nin 3.
maddesinin ihlali anlamına geldiğini tespit etmiştir. Mahkeme ayrıca bu davada, hareket
kabiliyeti kısıtlı kişilere uygun duşların mevcut olmadığı koşullarda başvuranın yıkanması için
bir hücre arkadaşından yardım almış olmasının Devletin sağlık ve güvenliğe ilişkin
yükümlülüklerini yerine getirmesi için yeterli olmadığını kaydetmiştir. 24
Tutuklama tedbirinin aynı zamanda zihinsel engellilere uygulanmasında da karşımıza çeşitli
sorunlar çıkmaktadır. Zihinsel veya ruhsal hastalığı olan engelli bireylerin suç işlemeleri
halinde cezai ehliyetlerinin tespiti Adli Tıp Kurumu’nca yapılmaktadır. Bu tespitin
yapılmasındaki süreç uzayabilmekte, dolayısıyla da engelli bireyin bu süreci tutuklu olarak
geçirmesi söz konusu olabilmektedir. Bu durum da tutuklu zihinsel engellinin ruh sağlığını
olumsuz yönde etkilemekte Avrupa İnsan Hakları Sözleşme’nin 3. Maddesinde yer alan
insanlık dışı ve aşağılayıcı muamele yasağı hakkının ihlaline yol açmaktadır.
Bu konudaki AHİM Kararlarına ilişkin örnek verecek olursak;
Aerts / Belçika 30 Temmuz 1998
Başvuran yapmış olduğu saldırı neticesinde mağdurunu, çekiçle saldırmış olduğu eski eşi,
sağlık bakımından çalışamayacak hale getirmekten 1992 yılının Kasım ayında yakalanmıştır.
Başvuran, özellikle psikiyatrik tedavi ihtiyacı bulunan kişilerle birlikte nispeten uzun süreyle
bulunduğu psikiyatri koğuşundaki tutukluluk koşullarından şikâyetçi olmuştur.
Mahkeme, Sözleşme’nin 3. maddesinin (insanlık dışı veya aşağılayıcı muamele yasağı) ihlal
edilmediğine karar vermiştir. Mahkeme, söz konusu psikiyatri koğuşunda hükümlülerin etkin
tedavisine dair genel koşulların olanak sağlamadığına ve yetersiz olduğuna yönelik itiraz
edilmediğini gözlemlemiştir. Avrupa İşkence ve Diğer Zalimane, İnsanlık Dışı veya Onur
Kırıcı Muamele veya Cezaların önlenmesi Komitesi (CPT), psikiyatri bölümünde yerleştirilen
hastalara verilen bakım standardının etik ve insancıl açıdan biraz kabul edilebilirliğin altına
inmiş olduğunu ve orada tutukluluklarının fazlasıyla uzaması, ruh sağlıklarının kötüye
gitmesine dair yadsınamaz bir risk taşımaktadır. Somut davada, ancak, başvuranın ruh
sağlığının kötüye gittiğine dair bir delil yoktur ve Sözleşme’nin 3. maddesi kapsamına
girebilmesi için, psikiyatri bölümünde yaşadığı koşullar, başvuranın ruh sağlığı üzerinde
böylesine ciddi etkiler bırakacak gibi gözükmemektedir. Gerçekte, ileri derecede zihinsel
rahatlığı bulunan bir kişiden, tutukluluğu süresince çekmiş olduğu sıkıntılarına dair detaylı ya
da tutarlı bir açıklama yapmasını beklemek anlamsızdır. Ancak, başvuranın kaygı durumunun
cezaevi koşullarından kaynaklandığı kabul edilmiş ve olanların kendisini nasıl etkilediğini
24
www.inhak.adalet.gov.tr,T.C adalet Bakanlığı Uluslararası Hukuk ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü İnsan Hakları
Daire Başkanlığı, AHİS ve Engelliler Tematik Bilgi Notu,2015
72