Engelli bireylerin yasal haklarına dair bilgilerinin olmadığını ifade eden 167 kişiden 36’sı
konuya ilişkin bilgilenmek için çaba sarf ettiğini beyan ederken, 131’i herhangi bir çabasının
olmadığını beyan etmiştir. İnternet üzerinden bilgi edinmek, derneklere başvuru en fazla
denenen yollar olurken kamu kurumlarına müracaat eden görüşmeci sayısının son derece az
olduğu görülmektedir. Hangi yollara başvurduğunu belirten 26 kişinin 12’si sadece internet,
7’si internet ise dernek ve vakıflar aracılığıyla engelli haklarına ilişkin bilgi edinmeye çalıştığını
ifade ederken, 4 kişi de hem internet hem de kurumlar aracılığıyla bilgiye erişmeye çalıştığını
belirtmiştir. Sadece 3 görüşmeci kamu kurumlarına müraccat ettiğini beyan etmiştir.
Derinlemesine görüşme yapılan fiziksel engelli görüşmecimiz, hak arama yollarına ilişkin
şunları dile getirmiştir: “Hep avukatlardan yardım aldım. İnternet ya da kitaplardan haklarınızı
öğrenebiliyorsunuz. İşveren ya da insan kaynakları da haklarınızı biliyor aslında, ama
vermiyorlar. İşten atıyorlar. Türkiye’de hak arayışı çok zor.”
Derinlemesine mülakat gerçekleştirdiğimiz bir diğer görüşmecimiz engelli bireylerin nereden
bilgi alabilecekleri sorusuna şu şekilde yanıt vermiştir. “….engelli insanların ücretsiz olarak
ulaşabileceği danışmanlık olmalı. Belki ücretsiz avukat ataması yapabilecek kurumlar olmalı.
Nasıl olur bilmiyorum, ücret konusu vs. ama olması gerektiğini düşünüyorum. Ayrıca öyle
dernekler olmalı ki engelli insanların davalarında müdahil olabilmeli. Yani bu hak kanunen
verilmiş.”
Engelli haklarıyla ilgili bilgilenme önündeki en önemli engel sorulduğunda görüşmecilerin
%82’si bilginin uygun araçlar ve yöntemlerle sunulmamasını; yani sesli metin, Braille, görsel
anlatım gibi yöntemlerin uygulanmadığını ve yeterli bilgilendirme materyalinin bulunmadığını,
gerekli bilgilendirme toplantılarının gerçekleştirilmediğini ifade etmiştir.
Gerçekleştirdiğimiz odak grup çalışmasında, engelli bireyler için uygun materyallerin
bulunmayışının ya da sayıca az olmasının sebebi olarak, herhangi yeni bir düzenleme yapılırken
engellilerin gereksinimlerinin göz ardı edilmesi ve olası düzenlemelerin kapsayıcı olmaması,
engellilerin süreçte yer almamaları, temel meseleler olarak tartışılmıştır. Adli süreçlerde engelli
kişilerle iletişim halinde olan kişilerin de eğitimden geçmesi gerektiği ve UYAP sisteminin
engelli bireylerin erişimlerine uygun olmadığı dolayısıyla tüm bunların bilgiye erişimde engel
teşkil ettiği de ayrıca belirtilmiştir.
9