- 87 -
CDL-AD(2019)017rev
Devletleri Teşkilatı üye devletleri için özellikle önemlidir.476 Aynı şekilde Afrika İnsan ve
Halkların Hakları Şartı, Afrika Birliği üye devletleri için büyük önem taşımaktadır.477 Diğer ilgili
antlaşmalar arasında BM Çocuk Hakları Sözleşmesi,478 Avrupa Birliği Temel Haklar Şartı479 ve
Bağımsız Devletler Topluluğu İnsan Hakları ve Temel Özgürlükler Sözleşmesi (BDT Sözleşmesi)
bulunmaktadır.480
Bu antlaşmaların ve belgelerin önemi, kısmen, kendi izleme organları, yani BM İnsan Hakları
Komitesi,481 Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Amerikalar Arası İnsan Hakları Komisyonu,482 ve
Afrika İnsan ve Halkların Hakları Mahkemesi içtihatlarından kaynaklanmaktadır.483 Bu içtihatlar
bütünü, söz konusu standartların yorumlanmasının ayrılmaz bir parçasıdır ve barışçıl toplanma
özgürlüğüne ilişkin yerel yasaları uygulamakla görevli olanlar tarafından tam olarak anlaşılmalı
ve uygulanmalıdır. Bu nedenle, hükümetlerin, uluslararası karar alma organları tarafından
karara bağlanan önemli davaların doğru tercümelerinin geniş çapta erişilebilir olmasını
sağlamaları önerilir.484 Ayrıca, yetki ikamesi doktrinini tanıyan bölge mahkemeleri, AGİT ve
Avrupa Konseyi devletlerindeki ulusal mahkemelerin önde gelen kararlarının söyleşimsel
(diyalojik) değerlendirmesine açık olmaya devam etmelidir.
Barışçıl toplanma özgürlüğü ile ilgili bazı temel uluslararası ve bölgesel hükümler aşağıda tekrar
sunulmuştur.
Madde 20(1), İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi
Herkes barışçıl toplanma ve örgütlenme hakkına sahiptir.485
Madde 21, Medeni ve Siyasi Haklar Uluslararası Sözleşmesi
Barışçıl toplanma hakkı tanınacaktır. Hukuka uygun olarak getirilen ve demokratik bir toplumda
ulusal güvenlik veya kamu güvenliği, kamu düzeni, halk sağlığının veya ahlakın korunması veya
başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması için gerekli olan kısıtlamalar dışında bu hakkın
kullanımına hiçbir kısıtlama getirilemez.
Madde 11, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi
Herkes barışçıl olarak toplanma ve dernek kurma hakkına sahiptir. Bu hak, çıkarlarını korumak
amacıyla başkalarıyla birlikte sendikalar kurma ve sendikalara üye olma hakkını da içerir.
20.
Amerikan Sözleşmesi Madde 44'te belirtildiği üzere, “[Amerikan Devletleri] Teşkilatı üyesi olan bir veya daha fazla üye Devlette
herhangi bir kişi veya kişi grubu veya yasal olarak tanınan herhangi bir hükümet dışı kuruluş, [Amerikalar Arası İnsan Hakları]
Komisyonuna bu Sözleşmenin bir Taraf Devlet tarafından ihlal edildiğine dair ihbarları veya şikayetleri içeren dilekçeler sunabilir."
Ayrıntılı bilgi için Ek A'ya bakınız.
477 Afrika Birliği Örgütü (ABÖ), İnsan ve Halkların Hakları Afrika Şartı (Banjul Şartı olarak da bilinir), 27 Haziran 1981,
CAB/LEG/67/3 rev. 5, 21 I.L.M. 58 (1982). Bundan böyle Afrika Şartı olarak anılacaktır. Madde 11: “[H]er bireyin başkalarıyla barışçıl
bir şekilde toplanma hakkı vardır. Bu hakkın kullanılması, yalnızca kanunla öngörülen gerekli kısıtlamalara, özellikle de ulusal
güvenlik, emniyet, sağlık ve etik ile başkalarının hakları ve özgürlükleri için getirilenlere tabi olacaktır."
478 Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi, 20 Kasım 1989 tarih ve 44/25 sayılı Genel Kurul kararı ile kabul edilmiş ve imzaya,
onay ve katılıma açılmıştır.
2 Eylül 1990'da yürürlüğe girmiştir.
479 Avrupa Birliği, Avrupa Birliği Temel Haklar Şartı, 26 Ekim 2012, 2012/C 326/02.
480 Bağımsız Devletler Topluluğu, İnsan Hakları ve Temel Özgürlükler Sözleşmesi, Minsk, 26 Mayıs 1995, 3 UST 1, 212 (1996). BDT
Sözleşmesi 26 Mayıs 1995 tarihinde imzaya açılmış ve 11 Ağustos 1998 tarihinde yürürlüğe girmiştir. On iki BDT üye devletinden
yedisi (Ermenistan, Belarus, Gürcistan, Kırgızistan, Moldova, Rusya ve Tacikistan) tarafından imzalanmış ve Belarus, Kırgız
Cumhuriyeti, Rusya Federasyonu ve Tacikistan tarafından onaylanmıştır. Ayrıca bkz. Örneğin, AİHM'nin 'Bağımsız Devletler
Topluluğu İnsan Hakları ve Temel Özgürlükler Sözleşmesi ile Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin bir arada varlığına' ilişkin olarak
Mahkemenin İstişari Görüş Verme Yeterliliğine Dair Kararı (2 Haziran 2004).
481 Bkz. Manfred Nowak, a.g.e., not 44, sayfa 481-494; Melissa Castan ve Sarah Joseph, he International Covenant on Civil and Political
Rights (Medeni ve Siyasi Haklar Uluslararası Sözleşmesi) (üçüncü baskı) (New York: OUP: 2013), kısım III, bölüm 19.
482 Örneğin bkz. Amerikan Devletleri Örgütü, İfade Özgürlüğü Özel Raportörlüğü Yıllık Raporu (2005), Bölüm 5, "İfade ve toplanma
özgürlüğünün bir uygulaması olarak halka açık gösteriler"; İnsan Hakları Savunucuları: Genel Sekreterin Notu, BM Dok. A/62/225, 13
Ağustos 2007, Bölüm D, s. 8-14: "Bölgesel düzeyde protesto hakkının izlenmesi: bölgesel mekanizmaların içtihatları ve pozisyonları."
483 Bkz. Afrika İnsan ve Halkların Hakları Mahkemesi <http://en.african-court.org/>; İnsan ve Halkların Hakları Afrika Komisyonu
<http://www.achpr.org/>. Ayrıca bkz. Afrika'da Örgütlenme ve Toplanma Özgürlüğü Hakkında Kılavuz (2017), Şuradan erişilebilir:
<http://www.achpr.org/files/instruments/freedom-associationassembly/guidelines_on_freedom_of_association_and_assembly_in_africa_eng.pdf>.
484 Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarının resmi olmayan çevirileri web sitesinde mevcuttur. Daha fazla bilgi için bkz.
http://www.echr.coe.int/Pages/home.aspx?p=caselaw/HUDOC/translations.
485 Genel bir kısıtlama hükmü için bkz. İHEB, Madde 29.
476