Uluslararası Ayrımcılık Konferansı Burada, “inanç özgürlüğü” terimini hem geleneksel hem de daha yeni dönemde ortaya çıkan din, inanç ve felsefi görüşleri içine alacak şekilde kullanıyorum. Öncelikle inanç özgürlüğünün kolektif boyutu nedir, neyi içerir, bunun üzerinde durulacak, sonra da konuyu Türkiye bağlamında ve somut vakalar üzerinden tartışabilmek için AİHM’in Cumhuriyetçi Eğitim Vakfı - Türkiye ve İzzettin Doğan ve Diğerleri Türkiye kararları ele alınacak. Tarihsel olarak bakıldığında inanç özgürlüğünün daha çok grup temelinde korunduğu görülür. Özellikle Birleşmiş Milletler’in (BM) kuruluşuyla bireysel haklara doğru bir evrilme olmadan önce ikili veya çoklu anlaşmalarla farklı ülkelerdeki azınlık dini grupların korunması söz konusuydu. Bu tür anlaşmaların örneklerinden biri de tabii ki 1923 tarihli Lozan Antlaşması’dır. Birçok devletin imzası bulunan ve birden fazla ülkedeki dini azınlıkların korunmasına yönelik hükümler içeren bir antlaşmadır. Birleşmiş Milletler’in kurulması ve insan hakları beyanname ve sözleşmeleri ile bireyin korunmasına doğru bir yönelme ortaya çıkıyor. Buna karşın inanç özgürlüğü kolektif boyutunu korumuştur. Sadece inanç özgürlüğü değil başka hakların da kolektif boyutundan söz edebiliyoruz. İnanç özgürlüğü hakkının kolektif boyutu öncelikle düşünce, vicdan ve din özgürlüğünü koruyan hükümleri temel alıyor. Bunlar BM İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi (İHEB), BM Medeni ve Siyasal Haklar Uluslararası Sözleşmesi (MSHS) 18. maddeler ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS) 9. madde olarak sıralanabilir. Sunum süresinin kısıtlılığı nedeniyle konu AİHS 9. madde üzerinden tartışılacaktır. AİHS 9. madde (1) Herkes düşünce, vicdan ve din özgürlüğüne sahiptir. Bu hak, din veya inanç değiştirme özgürlüğü ile tek başına veya topluca, açıkça veya özel tarzda ibadet, öğretim, uygulama ve ayin yapmak suretiyle dinini veya inancını açıklama özgürlüğünü de içerir. (2) Din veya inancını açıklama özgürlüğü, ancak kamu güvenliğinin, kamu düzeninin, genel sağlığın veya ahlakın ya da başkalarının hak 186