Toplantı ve Gösteri Hakkı İzleme Raporu
Her ne kadar 2911 sayılı TGYK hakkın kullanımı için bildirim şartı getirmiş olsa da
gerek barışçıl gösterilere güvenlik güçlerinin müdahale gerekçesi olarak gösterinin
“izinsiz” olduğu iddiası, gerekse de valiliklere yapılan bildirimlerin bir kısmından
“yasak” kararının çıkması; bu olayların sıklıkla “izinsiz gösteri/eylem”, “valilikten
izin çıkmadı” şeklinde haberleştirilmesi; idare tarafından yapılan açıklamalarda
“izin” kelimesinin kullanılması kamuoyu tarafından hakkın kullanımının izne tabi
olduğu algısının oluşmasına neden olmakta ve pratikteki uygulamaların normalleşmesine neden olmaktadır. Örneğin; İçişleri Bakanı Süleyman Soylu, toplantı ve
gösteri yürüyüşleriyle ilgili 15 Kasım 2017 tarihinde yaptığı açıklamada son 4-5 aydır meşru taleplere izin verdiklerini dile getirerek CHP’nin yürüyüşlerini hatırlatıp
“Hangi OHAL’den bahsediyoruz? OHAL’i uyguladığımız yer net ve açıktır. OHAL’i
uyguladığımız yer teröristedir. OHAL’i uyguladığımız yer demokrasiyi istismar
eden, onu küçültmeye çalışan marjinal gruplardır” ifadelerini kullanmıştır.
(NTV.com, “Son Dakika Haberi… Süleyman Soylu: Kandil’e gidip Oturacağız”,
15.11.2017, https://www.ntv.com.tr/turkiye/son-dakika-haberi-suleyman-soylu-kandile-gidip-oturacagiz,WSXEcUB8z0KNLX23bLvTMQ )
Herhangi bir gösteriye barışçıl olma niteliğini kaybetmediği sürece bildirim şartının gerçekleştirilip gerçekleştirilmediğinden bağımsız olarak müdahale edilmemesi
AİHM içtihadında yer almaktadır. Müdahalenin temel kriteri barışçıl olma özelliğini
kaybetmesidir. Kaldı ki müdahalenin de orantılı bir şekilde gerçekleşmesi gerekmektedir. AİHM Oya Ataman v Türkiye kararında önceden izin alınmamış olsa bile
barışçıl bir gösteriye kolluğun bir miktar tolerans göstermesi gerektiğinin altını çizerek barışçıl yapılan bir gösteriye çabuk ve kuvvetli bir müdahale toplantı ve gösteri
yürüyüşü hakkını ihlal edeceğini vurgulamıştır.
(Oya Ataman v Türkiye Kararı, 5 Aralık 2006)
Müdahale edilen 282 gösteriden
197’sinde gözaltı işlemi gerçekleştirilirken,
68 etkinlikte ise gözaltı işlemi yapılmamıştır. 17 etkinlikte gözaltı işleminin gerçekleşip gerçekleşmediğine dair bilgiye erişilememiştir. Gözaltı işlemlerinin ilişkin veriler
medya taraması aracılığıyla elde edilmiş ve
farklı kaynaklardan doğrulanmaya çalışılmıştır.
Artvin’in Hopa ilçesinde 6 Ocak 2017
tarihinde “Gericilik öldürür, Laiklik yaşatır. Laikliğin ülkesini kuracak Hopa Halkı” yazılı
pankartlarla bir araya gelen Halkevleri üyelerinden oluşan göstericiler Kaymakamlık binası önünde toplanmıştır. Güvenlik güçleri tarafından il genelinde eylem yasağı bulunduğu gerekçesi ile protestocu gruba biber gazı ile müdahale edilmiş, müdahale sonucunda 4
gösterici gözaltına alınmıştır.128
9 Ocak 2017 tarihinde Artvin’in Hopa ilçesinde “Bugün Laiklik demek özgürlük demektir, insanca yaşam mücadelesi demektir. Biz de herkesi mücadeleye çağırıyoruz” diyerek toplanan Birleşik Haziran Hareketi üyelerinden oluşan gruba güvenlik güçleri tarafından biber gazı ve zor kullanılarak müdahale edilmiş, 4 gösterici gözaltına alınmıştır.
Güvenlik güçleri tarafından uygulanan orantısız müdahale sonucunda protestoya katıl128 Cumhuriyet, “Laiklik Eylemine 4 Gözaltı”, 07.01.2017, http://displayer.prnet.com.tr/Displayer.aspx?GroupID=28565&ArticleID=95208119&ActiveYear=2017
50