SİVİL TOPLUM ÖRGÜTLERİ İÇİN ÖRGÜTLENME ÖZGÜRLÜĞÜ VE TOPLANTI VE GÖSTERİ HAKKI KILAVUZU Bölüm A Örgütlenme Özgürlüğü Hakkı Giriş 1. Genel olarak ‘güçlü bir demokrasinin kapsamlı bir dizi demokratik kurumun varlığına bağlı olduğu’ kabul edilir. Bu kurumlara, siyasi partiler, sivil toplum örgütleri, dini örgütler, sendikalar ve benzeri örgütlenmeler dâhildir. Örgütlerin bir demokraside üstlendiği anahtar rol, örgütlenme özgürlüğü hakkını tesis etmeye ve güvence altına almaya çalışan uluslararası belgeler tarafından uzun zamandır tanınmaktadır. 2. Avrupa Konseyi ile Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı (AGİT) örgütlenme özgürlüğü alanında kapsamlı bir dizi standart ve siyasi taahhüt geliştirmişlerdir. Bu hak, hem İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına İlişkin Avrupa Konseyi Sözleşmesi’nde (AİHS) hem de 1990 Kopenhag Belgesi’nde belirgin bir şekilde düzenlenmiştir. 3. Örgütlenme özgürlüğü, Medeni ve Siyasi Haklara Dair Uluslararası Sözleşme (UMSHS), Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklara Dair Uluslararası Sözleşme (ESKHS), Amerikan İnsan Hakları Sözleşmesi, Avrupa Birliği Temel Haklar Şartı ile Afrika İnsan ve Halkların Hakları Sözleşmesi gibi başka uluslararası sözleşmelerde de yeniden onaylanmıştır. Arap İnsan Hakları Şartı da örgütlenme özgürlüğünü düzenlemekte ancak bu hakkı sadece vatandaşlar için uygulamaktadır. Benzer şekilde, Uluslararası Çalışma Örgütü’nün (ILO) bazı sözleşmeleri ve Avrupa Sosyal Şartı da dâhil olmak üzere, başka uluslararası belgeler de bu hakkı sendikalar ve işveren örgütleri bakımından koruma altına almaktadır. 4. Başka çeşitli uluslararası ve bölgesel insan hakları belgeleri de benzer şekilde mülteciler (Mültecilerin Statüsüne İlişkin Sözleşme ve Protokol) kadınlar (Kadına Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Ortadan Kaldırılmasına İlişkin Sözleşme), çocuklar (Çocuk Hakları Sözleşmesi), göçmen işçiler ve aile üyeleri (Tüm Göçmen İşçilerin ve Aile Üyelerinin Haklarının Korunmasına İlişkin Uluslararası Sözleşme), ulusal azınlıklara mensup kişiler (Avrupa Konseyi Ulusal Azınlıkların Haklarının Korunmasına Dair Çerçeve Sözleşme) ve engelliler (Engelli Hakları Sözleşmesi) gibi belli kişiler veya gruplar açısından örgütlenme özgürlüğünü tanımaktadır. 5. Ayrıca, örgütlenme özgürlüğü hakkının desteklendiği hem uluslararası hem de ulusal çok fazla içtihat bulunmaktadır. Bu doğrultuda, kişilerin örgütlenme hakkını, AGİT ve Avrupa Konseyi’ne üye devletlerin inşa etme taahhüdünde bulundukları demokratik toplumlara içkin bir hak olarak tanıyan ve düzenleyen sağlam bir kanunlar bütünü vardır. 6. Ayrıca, uluslararası devlet kuruluşları ve hükümet dışı kuruluşlar tarafından, örgütlenme özgürlüğü hakkının önemini vurgulayan ve bu hakkı hayata geçiren çok sayıda belge hazırlanmış ve kabul edilmiştir. Bu belgeler; tavsiyeler, kararlar, sözleşme organlarının aldığı yorumlayıcı kararlar ve Birleşmiş Milletler Özel Raportörlerinin raporları şeklinde vücut bulmakta ve elinizdeki rehber ilkelerle ilişkili önemli bir esnek hukuk kaynağı oluşturmaktadır. Örgüt Tanımı 7. Elinizdeki Rehber İlkelerin amaçları doğrultusunda, örgüt, ortak bir menfaat, faaliyet veya amaç taşıyan gönüllü bir grup insanın bir araya gelmesiyle oluşan örgütlü, 14