bağımsız ve kâr amacı gütmeyen bir oluşumdur. Bir örgütün tüzel kişiliği olması gerekmez ancak bir tür kurumsal şekil veya yapıya sahip olması gerekmektedir.
Örgütlerin Önemi
8. Örgütlenme özgürlüğü, bir demokrasinin işlemesi için hayati öneme sahip bir insan
hakkı olmanın yanı sıra, başka temel özgürlükler için de hayati olan bir önkoşuldur.
9. Bunun ötesinde örgütler, uluslararası içtihatta, BM sözleşme organlarının genel
yorum ve tavsiyelerinde, İnsan Hakları Konseyi ile diğer uluslararası ve bölgesel
belgelerde tanındığı üzere, kamu yararına olan amaçların elde edilmesinde sıklıkla önemli ve olumlu bir rol oynarlar. Örgütler çok geniş kapsamlı konular üzerinde çalışırlar. Bu konular arasında; insan hakları (örneğin, ayrımcılık ve ırkçı nefret söylemiyle mücadele, izleme, ulusal insan hakları kurumlarının çalışmalarına
destek verme, çocuk haklarının desteklenmesi, tanınması ve uygulanmasının izlenmesi, ev içi şiddet ve kadına karşı şiddeti önleme ve bununla mücadele etme
–buna kadın sünnetinin ve diğer toplumsal cinsiyet temelli şiddet türlerinin ortadan kaldırılması dâhildir– kadınlar ve çocuklar başta olmak üzere insan ticaretinin önlenmesi, yok edilmesi ve cezalandırılması);demokratik reformlar(örneğin,
iyi yönetişimin, siyasi ve kamusal hayata eşit katılımın desteklenmesi ve hukuki
başvuru yollarının güvence altına alınması); güvenlik ve uluslararası işbirliği (örneğin, çatışmaların önlenmesinin desteklenmesi, uzlaşma ve barışın desteklenmesi,
Birleşmiş Milletler’in amaç ve ilkelerine ulaşılması ve uluslararası kuruluşların çalışmalarına katkıda bulunulması); ve sosyal, ekonomik konular ve kalkınma konuları
(örneğin, eğitimde içermeciliğin sağlanması, yaşam koşullarının iyileştirilmesi, afet
yardımı ve insani yardım sağlanması, istihdamın desteklenmesi, sağlık ve kalkınmaya katkıda bulunulması) yer almaktadır.
10. Ayrıca, örgütler genellikle ‘çevre, sürdürülebilir kalkınma, suçun önlenmesi, kadınların güçlendirilmesi, sosyal adalet, tüketicilerin korunması ve tüm insan haklarının hayata
geçirilmesi gibi toplum için önemli olan konuların ve zorlukların ele alınması ve çözülmesinde’ sıklıkla aktif bir şekilde çalışmaktadır. Taraf devletlerin sunduğu raporların hazırlanması, değerlendirilmesi ve takip edilmesi süreçlerine örgütlerin katılmalarının önemi
konusunda BM sözleşme organları tarafından yapılan vurgu da örgütlerin, insan hakları
taahhütlerinin uygulanması açısından oynayabilecekleri rolün altını çizmektedir.
11. Çeşitli AGİT belgeleri, özellikle de 1990 Kopenhag Belgesi, her türlü örgütlenmenin, menfaat grubunun, sendikanın ve siyasi partinin canlı bir demokrasi için elzem
olduğunu belirtmektedir. Örneğin, Kopenhag Belgesi, ‘herkesin, bireysel olarak veya
başkalarıyla birlikte, insan haklarının ve temel özgürlüklerin gözetilmesine ilişkin incelemede bulunma ve tartışma yürütme hakkını, insan hakları korumasının geliştirilmesine ve
uluslararası standartlarla uyum sağlamak için daha iyi araçlar sağlanmasına yönelik fikir
geliştirme ve bu fikirleri tartışma hakkına saygı göstermenin’ önemine vurgu yapar.
12. Avrupa Konseyi bünyesinde, örgütlenme özgürlüğü hakkı ile ilgili AİHS’te yer alan yükümlülükler Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) tarafından çeşitli davalarda yorumlanmıştır. AİHM sıklıkla, demokrasilerde örgütlenme özgürlüğüne saygının önemine atıfta
bulunmuş ve ‘ilgili ülkelerdeki demokrasinin durumu, bu özgürlüğün ulusal mevzuatta ne
şekilde güvence altına alındığına ve yetkililerin bunu pratikte ne şekilde uygulamaya geçirdiğine bakılarak ölçülebilir’ demiştir. Benzer şekilde Venedik Komisyonu şöyle ifade etmiştir: ‘Ulusal mevzuatın bu özgürlüğü ve yetkililer tarafından pratikte uygulanışını koruma
altına alma şekli, ilgili devletlerdeki demokrasinin durumunu ortaya koymaktadır’.
15