Ulusal Azınlıkların Seçim Süreçlerine Katılımını Teşvik Etme ve İzleme üzerine El Kitabı C. Ayrımcılık Yasağı Ayrımcılık yapmama diğer tüm hakları ortak kesen bir insan hakları ilkesidir ve ulusal azınlık mensupları da dâhil olmak üzere herkesin her türlü insan hakkından yararlanabilmesine temel oluşturmalıdır. Kopenhag Belgesi’nin 7.5 numaralı paragrafı “Taraf Devletlerden [...] yurttaşların bireysel ya da siyasi partilerin veya örgütlerin temsilcileri olarak siyasi veya kamusal görevlere seçilme haklarına ayrımcılık yapmadan saygı göstermelerini” talep eder. Seçimlere seçmen ve aday olarak katılma da dâhil olmak üzere bireylerin kamusal hayata katılım hakkı, etnik kimlik, anadili veya din gözetilmeksizin tüm vatandaşları kapsamalıdır64. Hak eşit biçimde uygulanmalı, kanunda veya uygulamasında ayrımcılık yapılmamalıdır65. Kamusal hayata katılım hakkına yasalarda yer verilmiş olsa da, ulusal azınlık mensubu kişilerin bu haklarından tamamıyla yararlanmalarına idari bir engel olmadığından emin olunmalıdır. Bu tür engellere, bağımsız ve tarafsız mahkemeler önünde itiraz etme olanağı olmalıdır. Vatandaşlık, seçme ve seçilmeye uygunluk için normalde bir gerekliliktir66. İki ebeveynin de vatandaş olması şartı azınlık gruplarından bireyler, özellikle de sınır bölgelerinde yaşayanlar için ayrımcılığa yol açabilir. Çifte vatandaşlık üzerine kısıtlamalar da ulusal azınlık mensuplarının kamusal hayata katılım hakkını etkileyebilir. Ayrımcılık yapılmamasını garanti altına almak için Devletler, diğer tedbirlerin yanında, şunları sağlamalıdır: Ulusal azınlık toplulukları, kamusal hayata katılım hakkı ve bu hakkın en iyi nasıl kullanılacağına dair mümkün olursa kendi anadillerinde yeterince bilgilendirilmelidir; Ulusal azınlık temsilcileri kamusal veya siyasal görevlere seçilmek üzere aday olmaktan, mantıksız ve orantısız şekilde men edilmemelidir; Örgütlenme ve toplanma özgürlüklerine getirilecek herhangi bir kısıtlama uluslararası insan hakları hukuku sınırları içinde tutulmalı ve olağandışı durumlar için açık bir şekilde gerekçelendirilebilmeli ve de söz konusu koşullara orantılı olmalıdır; 64 Bakınız, Aziz v. Kıbrıs (No. 69949/01), AİHM 2004-V. Başvurucu, Kıbrıs Anayasası’na göre Güney Kıbrıslı Türklerin Güney Kıbrıs seçim listelerinin dışında bırakılmalarına dayanılarak 2001 parlamento seçimlerinde oy kullanamamıştır. AİHM bunun AİHS Madde 14 (ayrımcılık yasağı) ile birlikte AİHS’e 1 numaralı ek Protokol’ün 3. Maddesinin ihlali olduğuna hükmetti. AİHM Devletlerin parlamento seçimleri için yasalar oluşturmalarına gereken serbestiyi tanımaktadır, ancak bu yasalar makul ve objektif temelde gerekçelendirilmelidir. Başvurucunun şikayet ettiği ve Güney Kıbrıslı Türk oluşundan kaynaklanan yaklaşım farkı, özellikle de başvurucunun durumundaki Türk Kıbrıslıların herhangi bir parlamento seçimlerinde oy kullanmalarına müsaade edilmemiş olduğu düşünüldüğünde, makul ve objektif temellerle gerekçelendirilemez,. 65 Ayrımcılığın kasti olması gerekmez. Bazı durumlarda, objektif görünen bir kıstas dolaylı ayrımcılığa yol açabilir. Örneğin, ikamet kaydı bir bireyin oy kullanma yeterliliği için ortak bir koşuldur. Ancak, böyle bir koşul genellikle ulusal azınlık mensupları olan göçebe topluluklar ve zorla yerinden edilmiş kişiler için ayrımcılığa yol açar. Taraf Devletler böyle özel durumlar için dikkatli olmalı ve olası kasıtsız ayrımcılığı önlemek için yöntemler aramalıdır. 66 Birçok Devlet vatandaş olmayanların yerel ya da ulusüstü seçimlere katılımlarını teşvik eden uluslararası antlaşmalara dâhil olmuştur. Bir örneği, 1997’de yürürlüğe giren Yabancıların Yerel Düzeyde Kamusal Hayata Katılımları Üzerine Avrupa Konseyi Sözleşmesidir, http://conventions.coe.int/Treaty/en/Treaties/Word/144.doc. Seçme hakkını vatandaş olmayanları da kapsayacak şekilde genişletme üzerine genel tartışmalar sürerken, Avrupa Birliği (AB) üye devletlerinde oy hakkını genişletmeye yönelik bir eğilim vardır. AB üye devletlerinde genel seçimlerin dışında bırakılan kalıcı oturma iznine sahip kimselere, Avrupa Parlamentosu seçimleri ve bazı hallerde yerel seçimlere katılma hakkı tanınmıştır. 24