Giriş Seçim gözlemi, hukukun üstünlüğü ve insan haklarının geliştirilmesine destek vermek amacıyla seçimlerin demokratik bir ortamda gerçekleşmesi, tüm yurttaşların seçme ve seçilme hakkından eşit olarak yararlanabilmesi için yürütülen bağımsız gözlemleme ve raporlama sürecini kapsamaktadır. Seçme ve seçilme hakkının herkes için ayrımsız uygulanması, İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi (İHEB) ile Medeni ve Siyasi Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme’de (MSHS) güvence altına alınmıştır. Kadınlara Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Önlenmesi Uluslararası Sözleşmesi ve Birleşmiş Milletler (BM) Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşme ise dezavantajlı grupların seçme ve seçilme hakkına erişimi ve ayrımcılığın önlenmesine ilişkin hükümler içermektedir. İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi Madde 21 (1) Herkes, doğrudan veya özgürce seçilmiş temsilciler vasıtasıyla ülkesinin hükümetinde yer alma hakkına sahiptir. […] Medeni ve Siyasi Haklar Sözleşmesi Madde 25 Her yurttaş, herhangi bir ayrımcılık olmadan […] ve kabul edilemez kısıtlamalar olmadan, aşağıdaki hak ve fırsatlara sahip olacaktır (a) kamu işlerinin yürütülmesine doğrudan veya özgürce seçilmiş temsilciler yoluyla müdahil olma (b) evrensel ve eşit oyla ve seçmenlerin iradesinin özgür ifade edilmesini garanti eden gizli oylamayla yapılacak periyodik hilesiz seçimlerde seçme ve seçilme (c) ülkesindeki kamusal hizmetlerden, genel anlamda eşitlik temelinde yararlanma (3) Halkın takdiri hükümetin yetkisine esas olacaktır; bu, evrensel ve eşit oy hakkıyla ve gizli oylamayla veya eşdeğeri özgür oylama işlemeleriyle yapılacak olan periyodik ve hilesiz seçimlerle ifade edilecektir. Kadınlara Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Önlenmesi Uluslararası Sözleşmesi Madde 7 Taraf Devletler, ülkenin politika ve kamu hayatında, kadınlara karşı ayrımı önlemek için tüm önlemleri alacaklar ve özellikle kadınlara erkeklerle eşit şartlarla aşağıdaki hakları sağlayacaklardır: 1. Bütün seçimlerde ve halk oylamalarında oy kullanmak ve halk tarafından seçilen organlara seçilebilmek; … BM Engelli Hakları Sözleşmesi Madde 29 … (a) Aşağıdakilerin gerçekleştirilmesi yoluyla engelli kişilerin, seçme ve seçilme hakkı ve fırsatı dahil olmak üzere doğrudan veya serbestçe seçilen temsilciler yoluyla başkaları ile eşit bir şekilde siyasi ve toplumsal yaşama etkin ve tam olarak katılmalarının sağlanması: (i) Oy kullanma usulleri, yerleri ve malzemelerinin uygun, erişilebilir ve kolayca anlaşılabilir ve kullanılabilir olmasının sağlanması; (ii) Engelli kişilerin seçimlerde ve referandumlarda baskı olmadan gizli oy kullanma, seçimlerde aday olma, hükümetin her düzeyinde etkin şekilde görev yapma ve bütün kamu görevlerini ifa etme haklarının korunması ve gerektiğinde yardımcı ve yeni teknolojilerin kullanılmasının kolaylaştırılması; (iii) Engelli kişilerin seçmen olarak iradelerinin serbestçe ifade edilmesinin sağlanması ve bu amaçla gerektiğinde talepleri üzerine kendi seçecekleri bir kişinin yardımı ile oy kullanmalarına izin verilmesi; … Türkiye yukarıdaki sözleşmelere taraftır ve sözleşme hükümlerine uymakla yükümlüdür.2 2 Uluslararası insan hakları sözleşmelerinde seçme ve seçme seçilme hakkına ilişkin düzenlemelere yönelik daha geniş bilgi için raporun EK 2 bölümüne bakınız. 3