larası eşit oy hakkı normları ışığında eşit ağırlık atanması için çaba sarf edilmelidir.184
Seçmen kaydı ve oy kullanma prosedürleri, süreçlerin her bir kişi için sadece bir oy kullanılmasına izin vermesini sağlamalıdır. Grup halinde oy kullanma, aile ve vekalet aracılığıyla oy kullanma da dahil olmak üzere, özellikle kadınların seçimlere eşit bir şekilde
katılmasının önünde engel teşkil edebilir. Kısacası, her oyun eşit ağırlığa sahip olmalıdır.
3. Gizli oylama
92. Seçimlerin gizli oylama şeklinde yapılması gereksinimi İnsan Hakları Evrensel Bildirgesine (Md. 21 (3)) dayanmaktadır. Oyların gizliliğini garanti etme yükümlülüğü Kişisel ve
Siyasi Haklar Uluslararası Sözleşmesinde de yer almaktadır (Md. 25 (b)). Devletlerin
posta yoluyla oy kullanma sisteminin olduğu durumlar da dahil olmak üzere seçimlerde
oyların gizliliği gereksinimini yerine getirmeye yönelik tedbirler alması gerekmektedir.
Bu gereksinim, seçmenlerin ne yönde oy kullanmayı planladıkları veya kullandıkları-
185
nı açıklamaya yönelik her türlü zorlama ve baskıdan ve oy kullanma sürecine yönelik
herhangi bir yasadışı veya keyfi müdahaleden korunması gerektiğine işaret etmektedir.
Dahası, oylama, sayım ve sonuçların listelenmesi de dahil olmak üzere sürecin tüm
186
aşamalarında verilen oyların sahipleri gizli kalmalıdır. Engelli kişilerin de başkaları ile
eşit bir şekilde oy kullanma haklarından yararlanabilmelerini sağlamak için, Engelli Kişilerin Haklarına dair Sözleşme (Md. 29 (a) (ii)) kesin bir şekilde kendi seçtikleri biri olması
kaydıyla engelli kişilere oy kullanma konusunda yardım edilmesine izin vermektedir.
4. Gerçek etki
93. Gerçek seçimler, halkın özgürce ifade edilen iradesini ortaya koyan ve hayata geçiren,
halkın tüm farklılıklarını gerçek anlamda içeren ve etkili bir şekilde temsil etmeyi başaran seçimlerdir.187 Sonuçların kabul edilebilmesi için, halkın yapılan seçimin kendi iradesini yansıttığına güvenmesi gerekmektedir. Seçimler, halk tarafından kabul edilebilir
ve daha önceden belirlenmiş bir yönteme uygun olarak, iktidarın başarılı olan adaylara
devredilmesini sağlayacak şekilde tasarlanmalıdır.
94. İktidarın seçilenlere devri hem yönetimdeki hem de muhalefetteki partiler tarafından
taahhüt edilmeli hem de uygulama açısından yasal hükümlere tabi olmalıdır. Başka bir
184. Engelli Kişilerin Haklarına Dair Sözleşme, Md. 29. Ayrıca bkz. İnsan Hakları Komitesi, Genel Yorum No. 25
(1996), para. 10; CCPR/C/LTU/CO/4, para. 14; CCPR/C/GTM/CO/4, para. 27; ve CCPR/C/AUS/CO/6, para. 48. Ayrıca
bkz. Bujdosó vd. - Macaristan, para. 9.4; ve CRPD/C/PER/CO/1, para. 45. Ayrıca bkz. Kamu işlerine katılma hakkının etkili bir şekilde uygulanmasına ilişkin Devletlere yönelik Rehber, para. 38.
185. İnsan Hakları Komitesi, Genel Yorum No. 25 (1996), para. 20
186. A.g.y. Ayrıca bkz. Given - Avusturalya
187. İnsan Hakları Komitesi, Genel Yorum No. 25 (1996), para. 21
45