IV. Seçim Süreçlerine İlişkin Diğer İnsan Hakları Konuları 108. Bu bölümde seçimlere ilişkin yasal çerçevelerin tasarlanması ve uygulanması sırasında dikkate alınması gereken diğer insan hakları konuları tartışılmaktadır. Ancak bu bölümde değinilen konular, seçimlerle ilgili tüm insan hakları konuları olmayabileceği gibi, bu bölümde aşağıda değinilen boyutlara dair teknik rehberlik sunmak amaçlanmamıştır. A. İlgili insan hakları norm ve standartlarına saygı 109. İlgili insan hakları araçlarında (bkz. yukarıda 3. bölüm) sıralanan çeşitli ön koşul insan haklarına saygı gösterilmesi, özgür ve gerçek seçimlerin gerçekleştirilmesi için büyük bir öneme sahiptir. İfade, düşünce, bilgi, toplanma, örgütlenme, seyahat ve ayrımcılığa uğramama özgürlüğü ile kişi güvenliği hakkına yönelik güvenceler seçim süreçlerinde özel önem kazanmaktadır. Seçim sürecinde insan haklarına saygı ortamı genel olarak geçerli olmalı,214 bu ortam gözdağı oluşturan unsurlar ve şiddetten arınmış olmalıdır. 110. Siyasi katılım üzerinde caydırıcı etkileri olabilecek yürürlükteki yasalar ve temel haklarını yersizce kısıtlayan olağanüstü veya diğer istisnai mevzuat yürürlükten kaldırılmalı veya değiştirilmelidir. Yukarıda da bahsedildiği üzere, uluslararası insan hakları hukuku yasallık, gereklilik, orantılılık ve ayrımcılık gözetmeme gerekliliklerini karşılaması kaydıyla kamusal acil durumlarda seyahat, ifade veya barışçıl toplanma özgürlüğü gibi haklara belirli kısıtlamalar getirilmesinin izin verilebilir olacağını kabul etmektedir. İnsan Hakları Komitesi, olağanüstü hallerde Sözleşmeye aykırı herhangi bir tedbirin ancak durumun getirdiği zorunlulukların kesin surette gerektirdiği ölçüde alınabileceğini215 ve seçim süreçlerini çarpıtmak veya gereksiz bir şekilde geciktirecek şekilde planlamaması gerektiğini belirmiştir. Örneğin, İnsan Hakları Komitesi olağanüstü hal koşullarında siyasi muhalefetin herhangi bir biçiminin yasaklanmasın veya siyasi rakiplerin 15 yıl gibi uzun bir süre boyunca herhangi bir siyasi haktan yoksun bırakılmasının Sözleşmenin 25. Maddesine uygun olmadığını belirtmiştir.216 111. Temel bir hak olan dönemsel, özgür ve gerçek seçim hakkına yönelik garantiler anaya- 214. Kamu işlerine katılma hakkının etkili bir şekilde uygulanmasına ilişkin Devletlere yönelik Rehber, para. 14– 18, ve ilgili tavsiyeler. 215. İnsan Hakları Komitesi, Genel Yorum No. 29 (2001), para. 4. 216. Silva vd. - Uruguay, para. 8.4–9. 52