Sözleşme içtihadı hakkında rehber – Kitlesel protestolar
Giriş
1. Bu Rehber, Mahkemenin içtihadını analiz eder ve Sözleşmenin büyük ölçekli toplantı ve gösteri olarak
bilinen kitlesel protestolarla ilgili ilkelerini özetler.
2. Mahkeme içtihadına göre, en yaygın şekilde kısıtlanan toplantı türünün protesto olmasına ve bu
nedenle Sözleşmenin 11 ve/veya 10. Maddeleri kapsamında Mahkemeye en çok bu konuda başvuru
yapılmasına rağmen, her toplantı bir protesto değildir. Mahkeme, içtihadında kesin bir “kitlesel protesto”
tanımı yapmamasına rağmen “kitlesel protesto” anlamına gelebilecek farklı toplantı biçimlerini
incelemiştir (Örneğin, bakınız, Navalnyy / Rusya [BD], 2018; Alekseyev / Rusya, 2010; Shapovalov /
Ukrayna, 2012; Virabyan / Ermenistan, 2012; Frumkin / Rusya, 2016, § 148; Işıkırık / Türkiye, 2017).
3. Mevcut Rehber, düzenleme, katılım ve eğer varsa takip eden soruşturma gibi protestonun farklı
aşamalarında, katılımcıların Sözleşmenin 10 ve 11. Maddeleri ile diğer maddeleri (2, 3, 5, ve 6. Maddeler)
kapsamındaki haklarına ilişkin Mahkeme içtihadına genel bir bakış sunmaktadır. Rehberde atıf yapılan
davaların hepsi “kitlesel protestolar” ile ilgili olmayabilir: ne var ki, “kitlesel protestolar” bağlamında
özellikle geçerli yasal ilkeleri ve muhakemeyi içermektedir.
I. Toplanma özgürlüğü (Madde 11)
Sözleşmenin 11. Maddesi1
“1. Herkes barışçıl olarak toplanma ve dernek kurma hakkına sahiptir. Bu hak, çıkarlarını korumak
amacıyla başkalarıyla birlikte sendikalar kurma ve sendikalara üye olma hakkını da içerir.
2. Bu hakların kullanılması, yasayla öngörülen ve demokratik bir toplum içinde ulusal güvenliğin, kamu
güvenliğinin korunması, kamu düzeninin sağlanması ve suç̧ işlenmesinin önlenmesi, sağlığın veya
ahlakın veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması için gerekli olanlar dışındaki sınırlamalara
tabi tutulamaz. Bu madde, silahlı kuvvetler, kolluk kuvvetleri veya devlet idaresi mensuplarınca yukarda
anılan hakların kullanılmasına meşru sınırlamalar getirilmesine engel değildir.”
A. Uygulanabilirlik
4. Mahkemenin içtihadına göre, barışçıl toplanma özgürlüğü hakkı demokratik bir toplumda temel bir
haktır ve bu nedenle kısıtlayıcı bir şekilde yorumlanmamalıdır (Kudrevičius ve diğerleri / Litvanya [BD],
2015, § 91; Taranenko / Rusya, 2014, § 65).
5. Barışçıl toplanma özgürlüğü hakkı, ister durağan ister yürüyüş şeklinde olsun, hem özel toplantıları hem
de kamusal alanlarda yapılan toplantıları kapsar. Bireysel katılımcılar ve buluşmayı düzenleyen kişiler bu
hakkı kullanabilir (Djavit An / Türkiye, 2003, § 56; Barraco / Fransa, 2009, § 41; Yılmaz Yıldız ve Diğerleri /
Türkiye, 2014, § 41).
1
Bakınız Guide on Article 11 of the European Convention on Human Rights: Freedom of assembly and association.
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi
6/43