Sözleşme içtihadı hakkında rehber – Kitlesel protestolar
152. Bununla beraber, Abdullah Yaşa ve Diğerleri / Türkiye (2013, § 43) davasında Mahkeme, öldürücü
olabilecek silah kullanımına dair içtihadının göz yaşartıcı gaz bombalarının kullanımını içeren davalara da
uygulanması gerektiği sonucuna varmıştır. Mahkeme göz yaşartıcı gaz bombalarının da atıldığı polis
operasyonlarına sadece yetki verilmesinin yeterli olmayacağını, bu operasyonların aynı zamanda iç
hukukta da yeterince sınırlandırılması gerektiğini ve keyfi fiil, gücün kötüye kullanımı ve önlenebilir
kazalara karşı yeterli ve etkili koruma sisteminin olması gerektiğini vurgulamıştır.
153. Ayrıca, Mahkemenin içtihadına göre 3. Madde polisin bir kişiyi gözaltına alırken güç kullanmasını
yasaklamaz: ne var ki, bu güç sadece zaruri ise ve aşırı olmamak kaydıyla kullanılabilir. (Necdet Bulut /
Türkiye, 2007, § 23).
154. Cestaro / İtalya (2015) davasında Mahkeme G8 Zirvesi sırasında meydana gelen çatışmalar ve yasa
dışı zararın ardından güvenlik güçlerinin göstericileri darp ve taciz etmesini işkence olarak sınıflandırmıştır.
Benzer şekilde Mushegh Saghatelyan / Ermenistan (2018) davasında Mahkeme, başvurucunun gösterinin
sonrasında getirildiği bir polis karakolundan nakledilmesinin ardından kaydedilen yaralanmaları için
Hükümetin ikna edici bir açıklama yapamaması nedeniyle 3. Maddenin ihlal edildiğini tespit etmiştir.
155. İzci / Türkiye (2013) kararında başvurucu, polis ve göstericiler arasında çatışmayla sonuçlanan bir
gösteriye katılmıştır. Mahkemenin incelediği olaya ait video kayıtları polis memurlarının çok sayıda
göstericiye coplarla vurduklarını ve göz yaşartıcı gaz sıktıklarını ortaya koymuştur. Dükkanlara sığınan
kadınlar da polisler tarafından dışarı sürüklenmiş ve dövülmüştür. Mahkeme başvurucuya karşı aşırı şiddet
kullanılması ve gerekli olmadığı halde göz yaşartıcı gaz sıkılması nedeniyle 3. Maddenin ihlal edildiğine
karar vermiştir.
156. Annenkov ve Diğerleri / Rusya (2017) davasında Mahkeme, yerel bir marketin bir müteahhide satışını
protesto etmek için marketi işgal eden girişimcileri şiddet kullanarak gözaltına almaktan dolayı Devlet
yetkililerinin barışçıl toplanma özgürlüğü hakkını ihlal ettikleri sonucuna ulaşmıştır. Mahkeme, ayrıca, bu
bağlamda görece ciddi yaralanmalara neden olan fiziksel güç kullanımının Sözleşmenin 3. Maddesi
kapsamında gerekçelendirilemeyeceğine hükmetmiştir.
C. Usul yönü
157. Madde 3, bir bireyin, polisin veya benzer makamların elinde 3. Maddeyi ihlal eden bir muamele
gördüğünü iddia etmesi halinde, etkili bir resmi soruşturma yapılması gerektiğini ima eder (Bouyid /
Belçika [BD], 2015, §§ 115-116; Ostrovences / Letonya, 2017, § 71).
158. Örneğin, izinsiz bir gösteriyi haber yaparken polis tarafından darp edilen bir gazeteciyle ilgili olan
Najafli / Azerbaycan (2012) kararında, AİHM, soruşturmanın çeşitli nedenlerle 3. Maddenin gerekliliklerini
karşılamadığını tespit etmiştir. En ciddi kusur, soruşturmanın bağımsız ve tarafsız olmamasıydı çünkü
başvurucunun darp edilmesinden sorumlu olanları tespit etme görevi, çalışanlarının suça karıştığı iddia
edilen birime verilmişti.
159. Cestaro / İtalya (2015) davasında başvurucu, G8 zirvesi sırasındaki bir baskında polis tarafından darp
ve taciz edilmişti. Kötü muameleyi yapanların tespit edilmediği ve baskınla ilgili cezai kovuşturmanın
zaman aşımına uğradığı düşünüldüğünde, Mahkeme, yetkililerin etkili bir soruşturma yürütmediğine karar
vermiştir.
160. Mushegh Saghatelyan / Ermenistan (2018) kararında, Mahkeme, başvurucunun bir gösterinin
ardından gözaltına alınması ve tutuklanması sırasında kötü muamele gördüğü iddiasına ilişkin hiçbir
soruşturma tedbirinin alınmadığını ve değerlendirme yapılmadığını kaydetmiştir. Mahkeme, yetkili
makamın etkili bir soruşturma yürütmediğine hükmetmiştir.
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi
28/43