Sözleşme içtihadı hakkında rehber – Kitlesel protestolar
6. Ek olarak, toplanma özgürlüğü hakkı, 11. Maddenin 2. paragrafında belirtilen sınırlar çerçevesinde
toplantının zamanını, yerini ve usulünü seçme hakkını da içerir (Sáska / Macaristan, 2012, §§ 21-23).
7. Ne var ki, Sözleşmenin 11. Maddesi yalnızca “barışçıl toplanma” hakkını korur. Düzenleyicilerin ve
katılımcıların şiddet eğiliminde olduğu bir gösteriyi kapsamaz (Navalnyy / Rusya [BD], 2018, § 98, ve TerPetrosyan / Ermenistan, 2019, § 53). Bu nedenle, 11. Madde kapsamındaki koruma, düzenleyicilerin ve
katılımcıların şiddet eğiliminde olduğu, şiddete tahrik ettiği veya demokratik bir toplumun temellerini
reddettiği durumlar dışındaki bütün buluşmalara uygulanır (Fáber / Macaristan, 2012, § 37; Gün ve
Diğerleri / Türkiye, 2013, § 49; Taranenko / Rusya, 2014, § 66).
8. Bununla birlikte, gösteri sırasında tek tük şiddet eyleminin veya ceza gerektiren eylemlerin meydana
gelmesiyle, niyeti veya davranışı barışçıl kalan kişinin barışçıl gösteri hakkından yararlanması sona
erdirmez (Primov ve Diğerleri / Rusya, 2014, § 155).
9. Örneğin, Annenkov ve Diğerleri / Rusya (2017, §§ 122-129) kararında, bazı göstericiler ve özel bir şirkete
bağlı çalışan güvenlik görevlileri arasında geçen bir kavganın da olduğu iki çatışma yaşanmasına rağmen,
başvurucuların davranışlarının şiddet içerdiği tespit edilmemiştir. Hiçbir şey, başvurucunun bu kavgaya
katıldığını ya da şiddete karıştığını göstermemiştir. Mahkeme, bazı başvurucuların sorumlu tutulduğu
şüpheli davranışın, gösteriye katılımlarını Sözleşmenin 11. Maddesinde yer alan barışçıl toplanma
özgürlüğü hakkının korunması kapsamından çıkaracak nitelikte olduğu değerlendirmesinde de
bulunmamıştır.
10. Aksine, Razvozzhayev / Rusya ve Ukrayna ve Udaltsov / Rusya (2019, § 284) davasında, birinci
başvurucu, çok sayıda kişiyi polis kordonunu aşmak için yönlendirmekten suçlu bulunmuş ve tanıklar da
kişinin böyle bir niyeti olduğunu teyit etmiştir. Polis kordonunun kırılmasının kritik bir anda şiddeti artırdığı
ve çatışmaları tetiklediği düşünüldüğünde, Mahkeme, birinci başvurucunun kasıtlı eylemlerinin 11. Madde
ile korunan “barışçıl toplanma” kavramının dışında olduğu kanaatine varmıştır. Dolayısıyla, birinci
başvurucunun şikayetini, Sözleşme hükümleriyle konu bakımından bağdaşmadığı için reddetmiştir.
11. Tüzel kişiliği bulunmayan örgütler de 11. Madde kapsamında şikayette bulunabilir. Hyde Park ve
Diğerleri / Moldova (no. 3, 2009, § 5-16) davasında, başvurucuların örgütü başvurunun konusunu
oluşturan izinsiz bir gösteri sırasında kayıtlı ve tüzel kişilik sahibidir. Örgüt, daha sonra, Devletin baskı ve
tehditleri iddiasıyla kaydını sonlandırmaya karar vermiştir. Mahkeme, Hyde Park’ın tüzel kişiliğinin
olmamasının yargılamayı takip etme kapasitesini etkilemediğini değerlendirmiştir.
12. Barışçıl toplanmalar çeşitli biçim ve türlerde olabilir. Mahkeme, Madde 11’in esasen toplumsal
nitelikteki toplantılar için uygulanabileceğini belirtmiştir:
“Flash mob” (aniden gelişen toplanmalar) (Obote / Rusya, 2019)
Bir örgütün özel bir kafede buluşması (Emin Huseynov / Azerbaycan, 2015)
İki toplumlu toplantılar (Djavit An / Türkiye, 2003)
Kültürel buluşmalar (The Gypsy Council ve Diğerleri / Birleşik Krallık (kar.), 2002)
Dini ve ruhani toplantılar (Barankevich / Rusya, 2007).
13. Ne var ki, Mahkeme, Hükümetin dil politikasına karşı olan bir protesto hareketinin liderine vatandaşlık
verilmediği bir durumu 11. Madde kapsamında değerlendirmemiştir. Çünkü vatandaşlığın reddedilmesi,
başvurucunun konuya dair konuşmasını ve kamu yararını ilgilendiren tartışmalara katılmasını
engellememiştir (Petropavlovskis / Letonya, 2015, §§ 75-87).
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi
7/43