■ Yönetmeliğin 72/2-e maddesi ise bir önceki hükümle çelişiyor. Buna göre,
TCK’nın 220. maddesi ile 2. kitap 4. kısım 4, 5, 6 ve 7. bölümleri ve Terörle
Mücadele Kanunu kapsamındaki suçlardan hükümlü bulunanların, avukatları
ile yapacakları görüşmelerde, avukatın savunma ile ilgili olduğunu söylediği
evrak ve dosyalar ile avukatın görüşmede tuttuğu el yazısı notların aranabileceği
belirtilmiştir.
Bu iki hüküm, uluslararası insan hakları hukukunda tanımlanan savunma
hakkının ve avukat-müvekkil ilişkisi mahremiyetinin özüne aykırı.53 Nitekim 20
baro, yönetmeliğin yürürlüğünün durdurulması talebiyle Danıştay’a başvuruda
bulundu,54 bu raporun yayınlandığı tarih itibarıyla bu itiraza dair herhangi bir
gelişme kaydedilmedi.
53 Örnekler için bkz. AİHM, S. / İsviçre, başvuru no. 12629/87 ve 13965/88 (28 Kasım 1991 tarihli karar) p. 48; ve Campbell /
Türkiye Barolar Birliği (TBB), 11 Kasım 2017 tarihinde “OHAL Kapsamındaki
Soruşturma ve Kovuşturmalarda Avukatların Savunma Haklarının
Kısıtlanması” konulu bir arama konferansı düzenledi. 70 barodan 121 avukatın
katıldığı konferansta, OHAL uygulaması sırasında gözaltına alınmaktan
tutukluluk haline kadar yaşanan süreçteki hukuksuzluklar ve avukatların
kendilerine ve müvekkilleri ile ilişkilerine yönelik hak ihlalleri 25 madde halinde
özetlendi.56
Buna göre, avukatların öne çıkan tespitleri şunlardı:
■ Soruşturma aşamasında, arama kararı verilmeden mekanlarda arama
yapıldı, arama kararları sonradan alındı. Ayrıca, avukatların arama sırasındaki
itirazları tutanağa geçirilmedi ya da geçirilmek istenmedi. Avukatların
savcılarla görüşmesi de engellendi veya engellenmeye çalışıldı;
Birleşik Krallık, başvuru no. 13590/88 (25 Mart 1992 tarihli karar), p. 46. 12 Mariya Alekhina ve diğerleri / Rusya, başvuru no.
3804/12 (17 Temmuz 2018 tarihli karar), p. 168
54 20 baro, avukatın savunmaya ilişkin belgelerinin fiziki olarak aranmasını sağlayan yönetmelik için iptal başvurusu yaptı
(Bursa Barosu): https://www.bursabarosu.org.tr/tr/gundem-haberler-20-baro-avukatin-savunmaya-iliskin-belgelerinin-fizikiolarak-aranmasini-saglayan-yonetmelik-icin-iptal-basvurusu-yapti.html
OLAĞANÜSTÜ HAL
UYGULAMALARI
■ Avukatlara yönelik aramalarda mevzuatlara uyulmadı. Avukatların
soruşturmayla ilgisi olmayan eşyalarına el konuldu. Dahası, dijital
ekipmanlarından görüntü almak yerine cihazların kendisine el konuldu.
Hukuka aykırı yöntemlerle elde edilen bu veriler iddianamelerde, tutuklama
kararlarında ve hükümlerde kullanıldı;
■ Avukatlar kolluk kuvvetlerine bu hakkı hatırlattığı durumlarda bile suç isnadı,
polis tarafından gözaltına alınma anında ayrıntılı olarak bildirilmedi;
2016 darbe girişiminin ardından 50 binin üzerinde insan tutuklandı. Bu
bağlamda tutuklanan avukat sayısı konusunda kesin rakamlar bulunmamakla
birlikte, bir çalışmada 1500 avukatın yargılandığı, 605’inin tutuklandığı, 441’inin
ise mahkum edildiği belirtiliyor.55 Tutuklananların savunma hakkı da kısıtlandı.
Avukat-müvekkil görüşmeleri bir devlet görevlisi nezaretinde gerçekleştiğinden
tutukluların avukatlarıyla gizli görüşme yapma hakkı sınırlandırıldı. Ayrıca,
avukatların müvekkilleriyle tüm görüşmeleri kayıt altına alındı. Netice itibarıyla,
bu görüşmeler nedeniyle avukatlar hakkında soruşturmalar açıldı.
■ Avukatların müvekkilleriyle görüşmesi sıklıkla engellendi ve avukatlar,
gözaltı veya cezaevindeki müvekkillerine erişmeye çalışırken çeşitli mazeret ve
zorluklarla karşılaştı;
■ Dosyalar hakkında kısıtlama kararları verildi ve avukatlar müvekkillerine
karşı öne sürülen delilleri bilmeden savunma yapmak zorunda kaldı,
■ Avukatlara kısıtlı olan dosya, basına açık hale geldi; ve
■ Tutuklamaya ilişkin kararlar rutine bağlandı.
55 Türkiye’de Avukatların Kitlesel Kovuşturması (Ağustos 2020; Tutuklu Avukatlar İnisiyatifi): https://arrestedlawyers.files.
56 OHAL Kapsamındaki Soruşturma ve Kovuşturmalarda Avukatların Savunma Haklarının Kısıtlanması Konulu Arama
wordpress.com/2020/07/mass-prosecution-of-lawyers-in-turkey-aug-2020.pdf
Konferansı Sonuç Raporu (11.11.2017; Türkiye Barolar Birliği): http://d.barobirlik.org.tr/2017/20171127_ohalsonucraporu.pdf
28
S AV U N M A S I Z YA R G I
OL AĞANÜSTÜ HAL U YGUL AMAL ARI
29