3. Hukuk ve Politika Çerçevesi Yapısal Göstergeler Yapısal göstergeler, iç hukukun belirli bir hakla ilgili mahiyetine – zorunlu uluslararası standartları ve bu standartları geliştiren ve koruyan kurumsal mekanizmaları içerip içermediği gibi – odaklanır.16 Yapısal göstergelerle yapılan değerlendirmede, ele alınan hakla ilgili devlet politikasının çerçevesine ve stratejilerine bakılması da gereklidir.17 DKAB derslerinin insan hakları temel alınarak izlenmesine ilişkin yapısal göstergeler, DKAB dersinin tasarımı ve uygulanması süreçlerinde dikkate alınması gereken ve yukarıda belirlenen temel insan haklarına ilişkin uluslararası standartları, ulusal mevzuatı, ilgili politikaların ulusal çerçevesini ve bu alandan sorumlu olan kurumları ele alıyor. 3.1. Türkiye’nin taraf olduğu ilgili uluslararası sözleşmeler Kuşkusuz, herhangi bir durumun insan hakları hukuku ile uyumlu olup olmadığı değerlendirilirken durumla ilgili ve değerlendirmeye etki edecek tüm haklar dikkate alınmalıdır. Ancak çalışmanın sınırları nedeniyle burada değerlendirme, çocuğun düşünce, vicdan ve din özgürlüğü, katılım hakkı ve ebeveynlerin çocuklarını dini veya felsefi görüşleri doğrultusunda yetiştirme hakkı ile sınırlı tutulacaktır. Fakat eğitim hakkı, ayrımcılık yasağı, azınlıkların korunması da DKAB ders kitapları ile ilgilidir ve daha kapsamlı bir araştırmanın konusu olmalıdır.18 Çocuğun düşünce, vicdan ve din özgürlüğü hakkı Düşünce, vicdan ve din özgürlüğünü koruyan uluslararası sözleşmeler “herkesin” bu hakka sahip olduğunu belirttiği için çocuğun da düşünce, vicdan ve din özgürlüğü hakkını korurlar.19 Fakat daha doğrudan ilgili olduğu ve daha geniş bir değerlendirme imkanı sunduğu için burada, Çocuk Hakları Sözleşmesi (ÇHS) Madde 14’e öncelik verilecek. Madde 14 metni şöyledir: (1) Taraf Devletler, çocuğun düşünce, vicdan ve din özgürlüğü hakkına saygı gösterirler. (2) Taraf Devletler, anne-babanın ve gerekiyorsa yasal vasilerin, çocuğun yeteneklerinin gelişmesiyle bağdaşır biçimde haklarının kullanılmasında çocuğa yol gösterme konusundaki hak ve ödevlerine saygı gösterirler. (3) Bir kimsenin dinini ve inançlarını açıklama özgürlüğü, kanunla öngörülmek ve gerekli olmak kaydıyla yalnızca kamu güvenliği, düzeni, sağlık ya da ahlaki ya da başkalarının temel hakları ve özgürlüklerini korumak gibi amaçlarla sınırlandırılabilir.20 16 BM İnsan Hakları Yüksek Komiserliği Ofisi (OHCHR) İnsan Hakları Göstergeleri Ölçme ve Uygulama Kılavuzu, 2012. 17 A.g.k. s. 47. 18 Birleşmiş Milletler “Kadına Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Önlenmesine ilişkin Sözleşme” (CEDAW) Madde 1 CEDAW ve Çocuk Hakları Komitesi’nin, sırasıyla 31 ve 18 Sayılı Ortak Genel Yorumu, Çocuk Hakları Sözleşmesi Madde 2, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi 12 Sayılı Protokol. 19 Bkz. BM Medeni ve Siyasal Hakları Sözleşmesi Madde 18, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi Madde 9. 20 Çocuk Haklarına Dair Sözleşme, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nun 20 Kasım 1989 tarih ve 44/25 Sayılı Kararıyla kabul edilmiş, 2 Eylül 1990 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Sözleşme Türkiye açısından 4 Mayıs 1995 tarihine yürürlüğe girmiştir. 13