TÜRKİYE’DE ZORUNLU DİN EĞİTİMİ - DİN KÜLTÜRÜ AHLAK BİLGİSİ DERSİ VE KİTAPLARI HAKKINDA İNSAN HAKLARI TEMELLİ BİR DEĞERLENDİRME doğrutusunda yetiştirme ve eğitimle ilgili devlet faaliyetlerinde buna saygı gösterilmesini bekleme hakkını, din veya inanç özgürlüğü ve eğitim hakkı kapsamı içinde korur.57 Bununla birlikte, “Müfredatın belirlenmesi ve planlanması ilkesel olarak devletin yetki alanındadır.”58 Okul müfredatında dini ya da felsefi bilgiler yer alabilir ancak bunun için bu bilgilerin “nesnel, eleştirel ve çoğulcu biçimde aktarılması” gerekir.59 Uluslarası sözleşmeler, devletin eğitim faaliyetleri ile din veya inanç özgürlüğü kesişimine yönelik özel hükümler de içerir. BM MSHUS Madde 18’in 4. fıkrası şöyledir: Bu Sözleşme'ye Taraf Devletler, ana-babaların ve, uygulanabilir olan durumlarda, yasalarca saptanmış vasilerin, çocuklarına kendi inançlarına uygun bir dinsel ve ahlaki eğitim verme özgürlüklerine saygı göstermekle yükümlüdürler. MSHUS’nin Madde 18(4)’te yer alan ve ebeveynlerin ya da yasal vasilerin çocuklarının din ve ahlak eğitimini kendi inançları doğrultusunda sağlayabilmelerini öngören hüküm, Madde 18(1)’de yer alan, bir dini ya da inancı öğretme özgürlüğünün güvence altına alınmasıyla bağlantılıdır. Bu, devletin ebeveyn inançları ile uyumlu bir eğitim sistemi sağlamak zorunda olduğu anlamına gelmez ama din öğretimi belirli bir dizi inancın doğrusunu (veya yanlışını) esas aldığında, amaçladığında veya yansıtma etkisine sahip olduğunda, ebeveynlerin çocuklarına verilen eğitim ve öğretimin niteliğine ve içeriğine itiraz edebilecekleri ve çocuklarını, bu öğretim biçimlerinden çıkarma hakkına sahip oldukları anlamına gelir.60 MSHUS’yi yorumlama yetkisine sahip olan BM İnsan Hakları Komitesi (İHK), Madde 18’e ilişkin yorumunda tarafsız ve nesnel bir şekilde verildikleri takdirde, genel dinler tarihi ve ahlak derslerinin devlet okulu sistemi içinde öğretilmesine izin verildiğini belirtmektedir.61 Ayrıca, bu derslerde belirli bir dinin öğretilmesinin Madde 18’le uyumlu olmadığını, bu durumda, ayrımcılık içermeyen muafiyet sisteminin ya da ebeveyn veya yasal vasilerin isteklerine uygun alternatif derslerin verilmesinin güvence altına alınması gerektiğinin altını çizer.62 Devlet, çocuklar ile ilgili olarak, yetişkinler ile ilgili bir tarafsızlık ve hoşgörünün ve saygının geliştirilmesi duruşu sürdürmek açısından sahip olduğu yükümlülük ile aynı yükümlülüğe sahiptir ve kimsenin vicdanını zorlama çabası içine girmemelidir. Pratikte, ebeveynlerin çocuklarının kendi dini ve felsefi inançlarına uygun olarak eğitimi ile ilgili olarak sahip olduğu hakların, gelişen kapasiteleri ile orantılı bir şekilde çocukların kendilerine devrolması beklenebilir. (Toledo Kılavuz İlkeleri) MSHUS Madde 18(4)’tekine benzer bir hüküm, AİHS 1 No’lu Ek Protokolü Madde 2’de yer almaktadır: 57 AİHS 1 Sayılı Protokol Madde 2, BM MSHS’de din veya inanç özgürlüğü hakkını koruyan Madde 18 ve BM ESKHS’de eğitim hakkını koruyan Madde 13. Gerek AİHM gerekse BM İHK bu konuda birbiriyle tutarlı bir içtihata sahiptir. 58 AİHM (Büyük Daire), Folgerø ve Diğerleri/Norveç, Başvuru No. 15472/02, 29 Haziran 2007, par. 84(g). 59 Folgerø ve Diğerleri/ Norveç, a.g.k. par. 84(h). 60 Toledo İlkeleri, yukarıdaki dn. 13. 61 BM İHK, Yukarıdaki dn. 28. 62 A.g.k. 20