BİR İNSAN HAKLARI KORUMA MEKANİZMASI OLARAK ULUSAL EŞİTLİK KURUMLARI: KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU VE TÜRKİYE İNSAN HAKLARI VE EŞİTLİK KURUMU ÖRNEĞİ
II. TİHEK ve ULUSLARARASI STANDARTLARA UYUM
A- TİHEK’in Yetki ve Sorumlulukları
1. TİHEK ve Yasal Dayanağı
Eşitlik kurumlarının hukuki dayanağı açısından öncelikli tercih anayasal düzeyde bir düzenleme olacaktır.18 Anayasal düzeyde yapılacak bir düzenlemenin eşitlik kurumu için
meşruiyet sorununun giderilmesi açısından en sağlam güvenceyi sağlayacağı söylenebilir.19 Anayasal dayanak, kurumların yürütme organından bağımsızlığının güvence altına
alınmasında ve kurumun devamlılığının sağlanmasında temel önemdedir. Ayrıca kurumun statüsünün normlar hiyerarşisi içinde en yüksek hukuk normuyla düzenlenmesi ile
yasama organının basit çoğunluğuyla statüsünün değiştirilmesi engellenebilecektir. Kurumun yasama mı yoksa yürütme organına mı bağlı çalışacağına dair gündeme gelecek
bir tartışma anayasal düzeyde yapılacak bir düzenleme ile kurumun kuvvetlerin hiçbirine
bağlı olmadığının ortaya konulmasıyla anlamsız hale gelebilecektir.
TİHEK’in bir anayasal dayanağı bulunmamaktadır. Sorunlu bir madde olsa da Anayasa md. 74 ile Kamu Denetçiliği Kurumu’na (KDK) açık bir anayasal dayanak sağlanırken
TİHEK’in kuruluşunda bu yönde bir tercih ortaya çıkmamıştır; TİHEK 6701 sayılı Kanunla kurulmuştur. Bu durum, tek başına bir sorun oluşturmamakla birlikte aşağıda üzerinde
daha ayrıntılı durulacağı üzere TİHEK’in, yürütme organı ile ilişkili olması ve üyelerinin
tümünün yürütme organı tarafından belirlenmesi dikkate alındığında Kurumun sadece
yasal dayanağa sahip olması yeterli bir güvencenin sağlanıp sağlanmadığı sorusunu akla
getirmektedir. Yine de dünyada bu tür kurumların çoğunlukla yasal dayanağa sahip olmaları nedeniyle bu bakımdan bir sorun bulunmadığı kabul edilebilir.
2. TİHEK’in Görev ve Yetkileri
Eşitlik kurumlarının mümkün olduğunca geniş bir görev alanına sahip olması gerekmektedir. TİHEK Kanunu md. 9(1) ve 9(3)’te TİHEK’in görevleri belirtilmiştir; eşitlik
ilkesi ve ayrımcılıkla mücadele alanındaki görevler şunlardan oluşmaktadır:
a) Ayrımcılığın önlenmesine ilişkin çalışmalar yapmak;
b) Ayrımcılıkla mücadele konusunda kitle iletişim araçlarını da kullanarak bilgilendirme ve eğitim yoluyla kamuoyunda duyarlılığı geliştirmek;
c) Milli eğitim müfredatında bulunan ayrımcılık yasağıyla ilgili bölümlerin hazırlanmasına katkıda bulunmak;
ç) Ayrımcılığın ortadan kaldırılması ve toplumdaki eşitlik anlayışının geliştirilmesine yönelik olarak üniversiteler ile ortaklaşa faaliyetlerde bulunmak, Yükseköğretim Kurulunun eşgüdümünde üniversitelerin eşitlik ile ilgili bölümlerinin
18 Kutsal Yeşilkağıt; Berend Snijders, Between Impartiality and Responsiveness: Equality Bodies and Practices of Independence, EQUINET, 2008, s. 6, https://www.archive.equineteurope.org/IMG/pdf/EN_-_Between_Impartiality_and_Responsiveness.pdf (erişim:31.07.2020).
19 Mohammad-Mahmoud Mohamedou, “The Effectiveness of National Human Rights Institutions”, National Human Rights Institutions: Articles and Working Papers, Birgit Lindsnaes; Lone Lindholt; Kristine Yigen (eds.), Danish Centre for Human Rights,
Denmark, 2005, s. 51. Eşitlik kurumunun yaşayabileceği meşruiyet sorunları ve olası çözüm önerileri için bkz, age. s. 51-52.
17