BİR İNSAN HAKLARI KORUMA MEKANİZMASI OLARAK ULUSAL EŞİTLİK KURUMLARI: KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU VE TÜRKİYE İNSAN HAKLARI VE EŞİTLİK KURUMU ÖRNEĞİ rüşlerine başvurulmuştur. İki özel hukuk tüzel kişisi (turizm şirketleri) aleyhine yapılan bir başvuruda Türkiye Turizm ve Seyahat Acentaları Birliği (TÜRSAB) ile Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın görüşlerine başvurulmuştur.104 Bir dükkânın vitrinine asılan “İran, Suriye, Afgan müşteri bu dükkana giremez, alışveriş yapamaz, girerse bu mekanda dayak yer!” ve “Suriye, Afgan, İran kişiler bu işyerine girerse dayak yer, sorumluluk kabulümüz değildir!” içerikli döviz asması ile ilgili resen yapılan bir incelemede ise İl Göç İdaresi Müdür Vekili dinlenilmiştir.105 TİHEK tarafından resen başlatılan bir incelemede ise STÖ temsilcilerinin görüşlerine başvurulduğu da görülmektedir. Söz konusu resen başlatılan bir incelemede Sığınmacılar ve Göçmenlerle Dayanışma Derneği (SGDD/ASAM) Ege Bölge Koordinatörü̈ ve Anadolu Gençlik Derneği Yönetim Kurulu Üyesi, Kurul tarafından dinlenilmiştir. Kararda diğer başvuru veya incelemelerin aksine bu kez neden STÖ’lerin bilgisine başvurulduğu ve görüşlerine başvurulacak STÖ’lerin nasıl belirlendiğine dair bir açıklama yer almamaktadır.106 TİHEK’in önüne gelen her başvuruda veya resen yaptığı her incelemede konuyla ilgili STÖ’lerin görüşlerine başvurması Kurumun sivil toplumun konuya ilişkin uzmanlığından yararlanması ve konunun farklı boyutlarından da haberdar olması bakımından önemlidir. Bu konuda Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi uygulamasında olduğu gibi başvuruların kamuoyuna duyurulması yoluyla STÖ’lerin mağdur yanında veya üçüncü taraf olarak başvuru sürecinin incelenmesine katılması Kurumun kararlarının niteliğini artıracak ve ayrımcılık olgusunun toplumda daha görünür hale gelmesine katkı sunabilecektir. TİHEK Yönetmeliği md. 66’da, yargı organlarında görülmekte olan veya yargı organlarınca karara bağlanmış uyuşmazlıklarla ilgili başvurulara ilişkin incelenemezlik kararı verileceği düzenlenmiştir. TİHEK’in bir kararında buna aykırı davranıldığı ve ceza davası açılan bir fiille ilgili olarak resen inceleme başlatıldığı ve ihlal kararı verildiği görülmektedir.107 TİHEK’in bir başka kararında ise TİHEK Kanunu md. 9(1)(f) gereği insan hakları ihlallerini başvuru üzerine incelemesi mümkün olmamasına rağmen, bu yönde bir başvuruyu reddetmeyip, başvuru üzerine resen inceleme başlattığı görülmektedir.108 Kararlara bakıldığında sıklıkla uluslararası hukuka gönderme yapıldığı dikkat çekmektedir. Bununla birlikte Kurumun genel olarak faaliyetlerine bakıldığında uluslararası hukuka uygun davranma yönünde genel bir yaklaşım göze çarpmamaktadır. Kurumun kararlarında uluslararası hukuktaki standartların “seçici” bir şekilde kullanıldığı görülmektedir. TİHEK’in yayımlanan kararlarından sadece birinde üyelerin esasa ilişkin karşı oy kullandığı görünmektedir.109 Erkek olduğu için kendisine ev kiralanmadığını iddia eden bir başvurucunun başvurusunda cinsiyet temelinde doğrudan ayrımcılığa karar verilmiş ve üç üye bu karara karşı oy kullanmıştır. Kurum Başkanı ve bir diğer üyeye ait karşı oylarda, başvurucunun TİHEK Kanunu md. 17(2)’de bulunan ilgililerin, Kuruma başvurmadan önce Kanuna aykırı olduğunu iddia ettikleri uygulamanın düzeltilmesini ilgili taraftan talep etmesi şartının yerine getirilmemesi nedeniyle başvurunun kabul edilemez bulunması gerektiği dile getirilmiştir.110 Somut olay özelinde erkek olduğu için 104 105 106 107 108 109 110 46 TİHEK, Karar No. 2019/22, 09.04.2019, para. 24-25. TİHEK, Karar No. 2019/29, 07.05.2019, para. 4. TİHEK, Karar No. 2019/29, 07.05.2019, para. 4. TİHEK, Karar No. 2019/29, 07.05.2019, para. 9. TİHEK, Karar No. 2018/83, 18.07.2018, para. 4-6. TİHEK, Karar No. 2019/64, 19.11.2019. TİHEK, Karar No. 2019/64, 19.11.2019, Süleyman Arslan’ın ve Dilek Ertürk’ün Karşı Oyları.