BİR İNSAN HAKLARI KORUMA MEKANİZMASI OLARAK ULUSAL EŞİTLİK KURUMLARI: KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU VE TÜRKİYE İNSAN HAKLARI VE EŞİTLİK KURUMU ÖRNEĞİ
Kurumun engellilik temelli verdiği kararlarında örneği çok bulunmayan bir karar
da engelli oğlu nedeniyle ayrımcılık iddiasını içeren bir dolayısıyla ayrımcılık başvurusudur. Kararda kendisi veya yakınlarından talep edilen sağlık raporu koşulu karşısında
oğlunun otizmli olması nedeniyle yurtdışı geçici görevlendirme yapılamayacağına ilişkin düzenlemenin ayrımcı olduğu ve değiştirilmesi yönünde tavsiye kararı verilmiştir.30
2. Dini İnanca Dayalı Ayrımcılık Başvuruları
Dini inanç temelli ayrımcılık iddialarına ilişkin erken tarihli bir başvuru temel eğitiminden orta eğitime geçiş sınavında (TEOG) gayrimüslim öğrencilerin din kültürü ve ahlak
bilgisi derslerinden muafiyetine ilişkin uygulamanın eşitsizliğe yol açtığına ilişkindir.31
2013 TEOG sınav kılavuzuyla muaf olan öğrencilere alternatif soru sisteminden vazgeçilerek din kültürü ve ahlak bilgisi dersi dışında kalan sorulara farklı katsayı uygulanmaya başlamıştır. KDK, başvuruyu değerlendirirken ölçme-değerlendirme uzmanlarına
başvurmuştur. Bu uzman raporunda katsayı farkı uygulaması nedeniyle din kültürü ve
ahlak bilgisi dersinden 87 ve üzeri alan öğrenciler ile diğerleri arasında muaf olanlar
için 10 puana kadar aleyhe bir sonuç oluştuğu, buna karşılık bu dersten 87’nin altında
not alınması halinde muaf olmayan öğrencilerin aleyhine sonuç oluşmaya başladığı tespit edilmiştir. Kararın en önemli yanı simülasyona başvurularak farklı netler yapılması
halinde nasıl bir sonucun ortaya çıktığının gösterilmesidir. Ayrımcılık başvurularında
önemli bir ispat aracı olabilen bu yöntemin kullanılması sonucunda tavsiye kararı verilmişse de sadece gayrimüslimler bakımından değil, din kültürü ve ahlak bilgisi sorularından 87 altında alanlar açısından da eşitsiz bir uygulama olduğu gibi bir sonuca
varılmıştır. Oysa, kararda simülasyona başvurduktan sonraki adımda fiilen kaç kişinin
bu kısımdan 87 aldığının değerlendirilmesi gerekmekteydi. Bu kısımdan çoğunluğun
yüksek not alması karşısında gayrimüslimler aleyhine ayrımcılık argümanı ispatlanabilecektir. Bu veriye hiç başvurulmamış olması bir eksikliktir.
Dini inanca dayalı ayrımcılık başvurularının en yoğun olduğu konu Kurumun bir
özel rapor da yayımladığı 28 Şubat sürecinde özellikle başörtüsü nedeniyle yaşanan mağduriyetlerin giderilmesine ilişkindir. 28 Şubat mağdurlarının tüm başvuruları ayrımcılık
iddiası veya değerlendirmesi içermemekle birlikte 28 Şubat Öğrenci Derneği’nin yaptığı
başvuruda özellikle başörtülü kadın başvurucular bakımından mağduriyetlerin giderilmesi yönünde bir düzenleme yapılmasının ayrımcılık yasağının gereği olduğu vurgulanmıştır. Bu başvuru doğrudan belli bir şahısla ilgili değil, genel bir düzenleme talebine
yöneliktir ve bu mağdurların KPSS sınavında bir defaya mahsus doğrudan sözlü sınava
girme hakkı verilmesine yönelik tavsiye kararı verilmiştir.32 Benzer şekilde başörtüsü
nedeniyle önlisans programını tamamlayamayan, ancak 2014 affından da yararlanamayan kişiler için YÖK’ün lisans tamamlama konusunda bir düzenleme yapması yönünde
bir tavsiye kararı verilmiş ve kararda uygulamanın ayrımcı olduğuna da değinilmiştir.33
30 Başvuru no. 2016/2289, 15.11.2016.
31 Başvuru no. 2014/3164, 2.10.2014.
32 Başvuru no. 2017/403, 11.5.2018 (Bilgi edinme başvurusu yoluyla erişilmiştir)
33 Başvuru no. 2019/7853, 1.7.2019.
70