Destek alan seçmenler kendilerine destek olanlarla ilgili herhangi bir şikâyet dile getirdiler mi?
Toplu ya da organize oy kullanma: Eşle veya bir akrabayla birlikte oy kullanma, aynı kişinin birden fazla seçmene yardımcı olmak bahanesiyle oy verme kabinine girmesi ya da
çoğunlukla köylerde oy kullanmada seçmenlerin yerine oy kullanmak.
Sandık alanında seçmenlerin toplu/organize olarak oy kullanması için hareket eden kişi
ya da grup var mı?
Destek alması gerekmeyen seçmenlerle birlikte oy verme kabinine başka kişiler giriyor
mu?
Sandık alanında yetkisiz kişiler var mı? Oy kullanma işleminde seçmenlere ve Sandık
Kurullarına müdahale ediyorlar mı?
Önceden evet mührü basılmış oy pusuları var mı?
Engelli ve yaşlı seçmenlerin erişimi: Öncelikle oy kullanılan her binanın yaşlılar ve/veya
fiziksel engellilerin erişimine uygun olup olmadığı gözlenmelidir. Binanın fiziksel erişilebilirliği yanında engelli ve yaşlı seçmenlerin oy sandıklarının erişilebilir olup olmadığı
tespit edilmelidir.
Görme engelliler ile zihinsel engellilerin oy kullanması: Bu konuda farklı uygulamalara
tanık olunduğundan bu tür bir seçmen bulunduğu takdirde oy verme gizliliğinin sağlanıp sağlanmadığına, bu seçmenlere sunulan desteğin kimler tarafından verildiğine, seçmenlerin sunulan aldıkları destekten şikayetleri olup olmadığına, sandık kurulunun bu
seçmenlerin oy kullanması esnasında yasal gerekleri uygulayıp uygulamadıklarına dikkat
edilmelidir.
Doğrudan veya dolaylı ayrımcılık: Seçmenler arasında, farklı özellikleri nedeniyle farklı
muameleyi içeren ayrımcılığın, mutlaka seçmenin oy kullanmasının engellenmesi biçiminde olması gerekmez. Cinsiyet, cinsel yönelim, cinsiyet kimliği, engellilik, etnik köken,
konuştuğu dil, dini işaretleri taşıma gibi unsurlarla ilişkili olabilir ancak bunlarla da sınırlı
değildir. Uzun saçlı bir erkeğe ya da görünüşü farklı birine bu nedenle farklı davranıldığına ilişkin bir izlenim bulunması durumunda da dolaylı ayrımcılıktan bahsedilebilir.
Bu bakımdan, mutlaka aşağılama, doğrudan engelleme değil, yeterince bilgilendirmeme,
olumsuz ve dışlayıcı tavır takınma, herkesten farklı biçimde bekletme, farklı hitap biçimleri kullanma gibi durumlar da ayrımcılık kapsamına girebilecektir. Engelliler özelinde
fiziksel mekânlar o engele elverişli değilse ve örneğin kişi başkaları tarafından taşınarak
oy kullanmak zorunda bırakılıyorsa, bu durumun kendisi bir kötü muamele biçimidir ve
ortada zaten ayrımcılık olduğu dikkate alınmalıdır.
Bunların dışında, gözlem yapılan bölgenin ayırt edici belli özellikleri varsa (kentsel dönüşüm bölgeleri, düşük gelirli hanelerin çoğunluklu olduğu bölgeler, Roman mahalleleri, Alevilerin veya zorla yerinden edilmiş insanların yoğunlukla yaşadığı mahalleler vb.)
bunlar da seçim günü gözlemi esnasındaki değerlendirmelerde dikkate alınmalıdır.
Oy Sayım İşlemleri Gözlemi:
Oy sayımlarının açık olması demokratik seçimlerin temel kriterlerinden biridir. 298 sayılı
kanunun 95. maddesi gereğince sayım yerinde hazır olanlar oy sayımını izleyebilirler.
Sandık Kurulu sayım alanında hazır bulunanların “bu işlemleri takip etmelerine engel olmayacak tedbirleri alabilir.”
Bağımsız Seçim İzleme Platformu Bağımsız Seçim Gözlemciliği Rehberi
Untitled-1.indd 17
17
06.05.2015 17:35