16 Sivil Toplum Örgütleri İçin Engelli Hakları İzleme Rehberi rinden sosyal haklara dair bazı örnekler şöyledir: • Erişilebilir en yüksek standartta fiziksel sağlık ve ruh sağlığı hakkı • Yeterli barınma, gıda ve sıhhiye hakkı • İçermeci ve erişilebilir eğitim hakkı Ekonomik haklar Ekonomik haklar, yaşam için gerekli olan şeylere sahip olmalarını sağlayacak gelir getirici faaliyetler veya gelir destekleriyle ilgilidir. Birleşmiş Milletler insan hakları sözleşmelerinden ekonomik haklara ilişkin bazı örnekler şöyledir: • Mülk edinme hakkı • Sosyal sigorta dahil sosyal güvenlik hakkı • Serbestçe seçilen bir işte çalışarak yaşamını idame ettirme hakkı • Eşit işe eşit ücret hakkı • Teknik ve mesleki eğitim programlarına erişme hakkı Kültürel haklar Kültürel haklar insanların kendi kültürel kimliklerini korumaları, geliştirmeleri ve kullanabilmeleri ile ilgilidir. Birleşmiş Milletler insan hakları sözleşmelerinden kültürel haklara ilişkin bazı örnekler şöyledir: • Ana-akım kültüre, sanata, eğlence, dinlenme ve spor etkinliklerine katılma hakkı • Kendine özgü bir engellilik kültürü oluşturma hakkı • Erişilebilir formatta kültürel materyallere erişme hakkı • Kültürel performansların sergilendiği yerlere erişme hakkı Medeni ve siyasi haklar: Medeni ve siyasi haklar insanların eşit vatandaşlar olmalarına yönelik haklardır. Birleşmiş Milletler insan hakları sözleşmelerinden medeni ve siyasi haklara ilişkin bazı örnekler şöyledir: • Yaşam hakkı, kişi güvenliği ve özgürlüğü hakkı • Kanaat özgürlüğü hakkı • İşkence ve şiddete karşı korunma hakkı • Oy verme ve seçilme hakkı İnsan hakları bölünmez ve birbirine bağlı haklardır. Diğer bir deyişle, belli türden haklar diğerlerinden daha üstün değildir. İnsanların korku ve ihtiyaçtan ari olmaları için bütün haklarından faydalanabilmeleri gerekir – ekonomik, sosyal, kültürel, medeni ve siyasi. (b) Engelli hakları nedir? ‘Engelli hakları’ yeni veya ayrı bir insan hakları kategorisi değildir. Engelli haklarına, engelli kişilerin karşılaştıkları durumlarda geçerli olan bütün insan hakları dahildir (medeni, siyasi, ekonomik, kültürel, sosyal). Bugüne kadar insan hakları çok nadiren engellilerin deneyimlerini yansıtacak şekilde uygulanmıştır. Birleşmiş Milletler Engelli Kişilerin Haklarına Dair Sözleşme ile bu durumun iyileşmesi beklenmektedir. Engelli Hakları Sözleşmesine göre, engelli kişiler hiçbir ayrım gözetilmeksizin bütün insan haklarından faydalanma hakkına sahiptir.