40 Sivil Toplum Örgütleri İçin Engelli Hakları İzleme Rehberi • • • • • • Bu size kendinizi nasıl hissettiriyor? Böyle hissetmenize neden olan şey nedir? Bana ……’den bahsettiniz. Biraz da ……’den bahsedebilir misiniz? Biraz önce söylediğiniz bir şeye geri dönebilir miyiz? …… dediniz. Sizde bu izlenimi bırakan şey neydi? Ne açıdan böyle düşünüyorsunuz? ‘Ne’ ve ‘nasıl’ ile başlayan sorular iyi yoklama sorularıdır çünkü daha fazla ayrıntıya ulaşmanızı sağlar. ÖNEMLİ İPUCU: ‘Neden’ ile başlayan sorulardan kaçının. Görüşme yapılan kişinin savunmaya geçmesine neden olur. ‘Neden’ diye sormak yerine, ‘ne’ ile başlayan sorular sorun. Görüşme Kılavuzundaki sorular ‘evet’ ve ‘hayır’ cevaplarından kaçınmak üzere tasarlanmıştır. Fakat daha derinlemesine sorular sormak ve daha fazla ayrıntı almak önemlidir. Yoklama soruları özellikle görüşmenin başında çok önemlidir. Bu sayede görüşme yapılan kişi başından geçen olayın tamamını öğrenmek istediğinizi ve özetin yeterli olmadığı izlenimini edinir. Görüşmenin tonunu belirler. Görüşme yapılan kişi sorulan açık uçlu sorulara verilen her kısa cevaptan sonra bir dizi doğrudan soru geleceğini fark ettiğinde izlemcilerin yoklama soruları sormasına gerek kalmadan kendiliğinden ayrıntı vermeye başlayabilir. ÖNEMLİ İPUCU: Nihai izleme raporunun kalitesi büyük ölçüde kişisel görüşmelerle toplanan verilerin kalitesine ve zenginliğine bağlıdır. Sorulara daha net cevaplar alabilmek için yoklama soruları sormak ve belli bir cevabı netleştirmek izlemcilerin geliştirmesi gereken çok önemli bir tekniktir. Yoklama sorularıyla ilgili bu bilgiler aynı zamanda Ek E’de yer almaktadır. İzlemciler görüşme yaparken bunları yanlarında bulundurabilirler. (b) Farklı Engeli Olan İnsanlarla Çalışmak İzlemciler farklı engelleri olan insanlarla çalışacaklardır. Bazı durumlarda kendisi engelli olan insanlar bile başka engeli olan insanlarla çalışma tecrübesine sahip olmayabilirler. Bu bölümde katılımcılar kendi engelleri dışında başka engeli olan insanlar hakkında bilgi edinebileceklerdir. Buradaki rehber ilke, herkesin insan onuruna yakışır bir şekilde saygı çerçevesinde muamele görmesi gerektiği ilkesidir. Kendilerine nasıl muamele edilmesi gerektiği ile ilgili insanların kendi tercihleri olacaktır. Aşağıdaki genel ipuçları birer öneriden ibarettir. Verilebilecek en iyi öneri: ‘Emin değilseniz, karşınızdaki insana ne istediğini sorun.’ Engelli Kişilerle İletişim Kurarken Dikkate Alınabilecek Genel İpuçları • El sıkışmanın adetten olduğu durumlarda, engelli bir kişiyle tanıştığınızda elinizi uzatmak uygundur. Ellerini sınırlı kullanabilen veya protez el kullanan insanlar da pek çok durumda ek sıkışabilir. Bir insanla selamlaşmanın başka yolları da olabilir ve kültürden kültüre farklılık gösterir. • Engelli bir kişiyle konuşurken doğrudan o kişiye hitap edin. Eşi, refakatçisi veya destek personeli aracılığıyla iletişim kurmayın. Bu her durumda geçerlidir. Hareket engeli, zihinsel engel, körlük ve çevirmen kullanmayı gerektiren sağırlık durumlarında da aynı ilke işler. • Normal bir konuşma tonu ve tarzı benimseyin. Daha yüksek sesle konuşmanıza