85 BİRLEŞMİŞ MİLLETLER ENGELLİ HAKLARI SÖZLEŞMESİN’DE (BMEHS) TANIMLANAN HAKLARIN İZLENME GÖSTERGELERİNE İLİŞKİN İLKELER 1. Katılım BMEHS’nin olmazsa olmaz koşullarından biri engelli kişilerin uygulamanın her aşamasında katılım göstermesidir. Bu engelli kişilerin Sözleşme’nin detaylandırılmasında üstlendikleri rol ve “biz olmadan bizim için hiçbir şey” sloganı göz önünde bulundurulduğunda hiç şaşırtıcı değildir. Buna göre sözleşme’nin Madde 4(3)’e göre: Mevcut Sözleşme’yi uygulamak için yasa ve politika geliştirme ve uygulama süreçlerinde ve engelli bireyleri ilgilendiren diğer karar alma süreçlerinde anlaşmaya taraf devletler temsil edici kuruluşları aracılığıyla engelli bireylere, engelli çocuklar da dahil olmak üzere, yakından danışmak ve onları süreçlerde içermek zorundadır. Ayrıca Madde 33(3) şunu zorunlu kılmaktadır: Sivil toplum, özellikle engelli bireyler ve temsil edici kuruluşları izleme sürecine dahil edilmeli ve tam katılımı sağlanmalı. Dolayısıyla izleme sistemlerinin geliştirilmesinde (göstergelerin seçimi ve değerlendirilmesi de dahil olmak üzere) engelli bireylerin tam katılımı zorunlu olarak görülebilir. Aynı zamanda herhangi bir izleme sisteminin etkinliğini arttırmak da bu yolla mümkün olabilir-bu nokta Disability Rights Monitor ve Disability Rights Promotion International gibi uluslararası engellilik izleme projeleri tarafından da vurgulanmıştır. 2. Karşılaştırılabilirlik 2.1 Zaman odaklı karşılaştırma BMEHS’nin uygulanmasını izlemek birkaç amaca hizmet etmektedir. Bunlar arasında en önemlisi tek tek devletlerin Sözleşme’deki hakların tam olarak hayata geçirilmesi konusunda kaydettikleri aşama konusunda bilgi sağlamasıdır. Bu, bir ülkede zaman içerisinde uygulama seviyeleri konusunda karşılaştırmaları zorunlu kılmaktadır. Bu tür karşılaştırmalar ancak izleme süreğen bir şekilde yapıldığında mümkün olabilmektedir. Disability Rights Promotion International (DRPI)’ın kısa bir süre önce ortaya koyduğu gibi, etkili engelli hakları izlemesi ‘bir fotoğraf değil devam eden bir film’dir. Bu uzunlamasına karşılaştırmayı yapabilmek için mevcut duruma ilişkin referans ölçümler belirlemek gerekmektedir. Bu bazı önemli zorluklar içermektedir ancak göstergeler geliştirmek ve ilgili veri kaynaklarını (gereken durumlarda yeni veri toplanması da dahil olmak üzere) tanımlamak için hemen çalışmaya başlanması gerektiğini ortaya koymaktadır. 2.2 Engeli Olan ve Engeli Olmayan Bireyler Arasında Karşılaştırma Eşitliğin etkin bir biçimde izlenmesi engelli bireylerin durumu ile engeli olmayan akranlarının durumunun karşılaştırılmasını gerektirecektir. En nihayetinde BMEHS’nin birincil amacı engelli bireylerin insan haklarından diğerleriyle eşit bir biçimde faydalanabilmesini sağlamaktır. Bu türden karşılaştırmalı bir bilgiye en iyi şekilde genel nüfusa yönelik ana akım ya da genel veri toplama ile erişilebilir (bu da engelli bireylerin araştırmanın tasarlanmasında ilgili değişkenler aracılığıyla tanımlanması ile mümkün olabilir).