17 (c) BM Engelli Kişilerin Haklarına Dair Sözleşme (Engelli Hakları Sözleşmesi) Birleşmiş Milletler’in Engelli Kişilerin Haklarına Dair Sözleşmesi BM Genel Kurulu tarafından 2006 yılında kabul edildi ve Mayıs 2008’de yürürlüğe girdi. Bir ülke Engelli Hakları Sözleşmesini onayladıktan sonra sözleşmenin gerekliliklerini yerine getirmekle yükümlüdür. Engelli bireyler, engelli örgütleri ve ortakları Engelli Hakları Sözleşmesi’nde kapsama alınan konular belirlenirken aktif bir rol oynamıştır. Engelli Hakları Sözleşmesi engelli kişiler için yeni haklar yaratmaz. Mevcut medeni, kültürel, ekonomik, siyasi ve sosyal hakların engelli kişilerin karşılaştığı durumlarda ne anlama geldiğini anlatır. Engelli Hakları Sözleşmesi’nde yer alan haklar bu sayfadaki metin kutusunda sıralanmıştır. Engelli Hakları Sözleşmesi’nin 10. ila 30. maddelerinde engelli kişiler açısından güvence altına alınan haklar yer almaktadır: Madde 10 – Yaşam hakkı Madde 11 – Risk durumları ve insani bakımdan acil durumlar Madde 12 – Yasa önünde eşit tanınma Madde 13 – Adalete erişim Madde 14 – Kişi özgürlüğü ve güvenliği Madde 15 – İşkence, insanlık dışı ve aşağılayıcı muamele veya cezaya maruz kalmama Madde 16 – Sömürü, şiddet veya istismara maruz kalmama Madde 17 – Kişisel bütünlüğün korunması Madde 18 – Seyahat özgürlüğü ve uyrukluk Madde 19 – Bağımsız yaşayabilme ve topluma dahil olma Madde 20 – Kişisel hareketlilik Madde 21 – Düşünce ve ifade özgürlüğü ile bilgiye erişim Madde 22 – Özel hayata saygı Madde 23 – Hane ve aile hayatına saygı Madde 24 – Eğitim Madde 25 – Sağlık Madde 26 – Habilitasyon ve rehabilitasyon Madde 27 – Çalışma ve istihdam Madde 28 – Yeterli yaşam standardı ve korunma Madde 29 – Siyasal ve toplumsal yaşama katılım Madde 30 – Kültürel yaşama, dinlenme ve boş zaman aktivitelerine ve spor faaliyetlerine katılım (d) Diğer BM İnsan Hakları Sözleşmeleri: Disability Rights Promotion International (DRPI), engelli kişilerin haklarının geliştirilmesine yönelik eş zamanlı ikili bir yol izlemektedir. Yollardan biri Engelli Hakları Sözleşmesi’nin kullanılması; diğer yol ise engelli kişilerin haklarını koruyan ve geliştiren diğer önemli BM insan hakları sözleşmelerinin kullanılmasıdır. Söz konusu diğer sözleşmeler engelli insanlar dahil herkes için geçerlidir. • Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklara Dair Uluslararası Sözleşme (1976) Bu sözleşme özel olarak ekonomik, sosyal ve kültürel haklarla ilgilidir. • Medeni ve Siyasi Haklara Dair Uluslararası Sözleşme (1976) Bu sözleşme özel olarak medeni ve siyasi haklarla ilgilidir. • İşkence ve Diğer Zalimane, İnsanlık dışı veya Aşağılayıcı Muamele veya Cezaya Karşı Sözleşme (1984) (CAT) Engelli kişiler, özellikle de kurumlarda yaşayanlar, işkence ve diğer zalimane, insanlık dışı veya aşağılayıcı muameleye karşı daha savunmasızdır. Bu sözleşme kapsamında bu tür muamelelere izin verilmemektedir. • Kadına Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Önlenmesine Dair Uluslararası Sözleşme (1981) (CEDAW)