1. Araştırmanın Amacı, Metodolojisi,
Kapsamı ve Sınırlılıkları
Türkiye’de temel eğitim bağlamında din eğitimine1 ilişkin tartışmalar bundan birkaç
yıl öncesine kadar ağırlıklı olarak zorunlu Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi (DKAB) dersi ve imam hatip okulları ekseninde gerçekleşiyordu. Günümüzdeyse, “Din, Ahlak ve
Değerler” alanında sunulan seçmeli dersler; “değerler eğitimi” çerçevesinde dini değerlere ilişkin okullarda/okullar aracılığıyla düzenlenen çalışmalar; Millî Eğitim Bakanlığı
(MEB) ile imzalanan işbirliği protokolleri aracılığıyla diğer kamu kurumları, çeşitli vakıf
ve dernekler tarafından gerçekleştirilen müfredat dışı etkinlikler de bu karmaşık resmin
önemli birer parçasıdır.
Türkiye Eğitim Sisteminde Çoğulculuğu ve Din veya İnanç Özgürlüğünü Destekleme Projesi kapsamında hazırlanan diğer araştırma raporları, zorunlu DKAB dersleri ile
seçmeli “Din, Ahlak ve Değerler” derslerine odaklanarak eğitimin içeriğinin ilgili insan
hakları norm ve standartlarıyla uyumunu inceliyor; din veya inanç özgürlüğü ile çoğulculuk bakımından önemli değişim ve sorun alanlarına ışık tutuyor. Bahsi geçen dersler
geçmişte de çeşitli incelemelere konu olduğundan, bu raporlar aynı zamanda, değişimi
ortaya koyan birer izleme çalışması niteliği taşıyor.
Din eğitimi unsurlarına ya da çoğulculuk ile örtüşmeyen söylem ve uygulamalara başka derslerde ve/veya okul yaşamının diğer alanlarında da rastlanabileceği varsayımıyla yola çıkan bu araştırmanın konusunu ise ��eşitli vakıf ve derneklerin MEB
ile işbirliği protokolleri kapsamında okullarda/okullar aracılığıyla öğrencilere yönelik
gerçekleştirdiği sosyal, eğitsel, kültürel vb. etkinlikler oluşturuyor. Bu protokollerin ve
etkinliklerin din eğitimi için bir alan sağladığına, bunun da çocukların din veya inanç
özgürlüğü ile çoğulculuk açısından çeşitli sorunlar barındırdığına ilişkin dile getirilen
gözlemler ve çeşitli gerekçelerle açılan davalar mevcuttur.2 Dolayısıyla bu rapor, müfredat dışı etkinliklere odaklanması itibarıyla yukarıda anılan diğer araştırmaları tamamlayıcı bir nitelik taşıyor; temel eğitimde çocuğun din veya inanç özgürlüğü ile çoğulculuğa dair daha bütünsel bir değerlendirme yapmayı olanaklı kılıyor. Bununla birlikte,
sınırları görece belirsiz ve bilgi kaynakları sınırlı bir alana dair ilk çalışmalardan biri
olması nedeniyle bu araştırmayı bir ön çalışma olarak değerlendirmekte yarar vardır.
Bu çalışma kapsamında, çocukların eğitim yaşamlarında katıldıkları tüm müfredat dışı
etkinlikler incelenmiyor. Çalışmanın odağında örgün ve resmi temel eğitim kurumlarında vakıflar ve dernekler ile işbirliği protokolleri yoluyla gerçekleştirilen, çoğulculuk
ile din veya inanç özgürlüğü açısından incelenmesinde yarar olan meseleler barındıran
etkinlikler yer alıyor. Sadece yaygın eğitim kurumlarında düzenlenen etkinliklere ilişkin protokoller, MEB ile Diyanet İşleri Başkanlığı ve müftülükler arasındaki işbirliği
1 Din eğitimi bu belgede “Belirli bir din ya da inanca açık ya da örtük referanslarla, o dinin inanç esaslarını ve ibadetlerini benimsetmeyi amaçlayan, diğer dinlere de bu dinin bakış açısıyla yaklaşan dersler/[içerikler/etkinlikler]” olarak kullanılıyor. Bkz.
ERG, 2011, s.17.
2 Protokollere ilişkin basın yansımalarından örneklere ve dava kararlarına raporun ilgili bölümlerinde yer verilmiştir.
7