TÜRKİYE’DE TOPL ANTI VE GÖSTERİ YÜRÜYÜŞÜ HAKKI BAKIMINDAN İDARİ YARGININ ETKİLİ BAŞVURU YOLU OLMA NİTELİĞİ ise, birden çok ilde aynı günde toplantı yapmak için bildirim verilmesi halinde de toplantının İçişleri Bakanlığı’nca ertelenmesi mümkündür.16 Daha yaygın kullanılan 17. madde de erteleme veya yasaklamayı mümkün kılmaktadır. Buna göre, “Bölge valisi, vali veya kaymakam, millî güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlığın ve genel ahlâkın veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması amacıyla belirli bir toplantıyı bir ayı aşmamak üzere erteleyebilir veya suç işleneceğine dair açık ve yakın tehlike mevcut olması hâlinde yasaklayabilir”. Gerekçeli erteleme veya yasaklama kararı toplantının başlama saatinden en az yirmi dört saat önce bir yazı ile düzenleme kurulu başkanına veya bulunamadığı takdirde kurul üyelerinden birine tebliğ edilecektir. 19. maddede de valilerin millî güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlığın ve genel ahlâkın veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması amacıyla ve suç işleneceğine dair açık ve yakın tehlike mevcut olması hâlinde; ile bağlı ilçelerin birinde veya birkaçında bütün toplantıları bir ayı geçmemek üzere yasaklayabileceği düzenlenmiştir. Özellikle erteleme yetkisine ilişkin hükümde yer alan ucu açık kavramların (kamu düzeni, başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması vb) çok geniş kapsama sahip olması, gerekçeli karar gerekmesine rağmen kanunda yazan sebeplerin sayılmasından ibaret kararlar verilebilmesi gibi sorunlar hakkın kullanılmasını ciddi biçimde güçleştirmektedir. Hatta kararlarda da belirsiz biçimde istisna belirlenmesi gibi örneklere de rastlanmaktadır. Örneğin Kahramanmaraş Valiliği tarafından 14.12.2021 tarihinde duyurulan kararda17 kanundaki sebepler sayıldıktan sonra siyasi partilerin yapacakları programlar ve “toplum yararına olacak etkinlikler” hariç tutulmuştur. Bu karar özelinde 19 Aralık gününün Maraş Katliamı’nın yıldönümü vesilesiyle katledilenler için anma etkinlikleri günü olduğunu ve 2020 yılında18 ve 2018 yılında sadece aynı tarihlerde yasaklama kararı alındığını belirtmek gerekir. 2021 yılında alınan yasaklama kararı bu tarih geçtikten sonra tekrarlanmamıştır. Benzer bir uygulama Ş.Urfa’da Suruç anması tarihine özgü olarak da yaşanmıştır.19 Yasaklama kararlarında dikkat çekici bir başka unsur da belli etkinliklerin olağanüstü hal ilanı olmamasına karşılık Anayasa’ya aykırı biçimde izne bağlanmasıdır. Örneğin Van Valiliği’nin açıklamasına göre, gösteri yürüyüşü ve açık hava toplantıları yasaklandıktan sonra şu ifadelere yer verilmiştir: “İlimizde düzenlenecek olan basın açıklaması, oturma eylemi ve anket yapılması, çadır ve stant kurulması/açılması, imza kampanyası düzenlenmesi, bildiri, broşür ve el ilanı dağıtılması, 5442 sayılı İl idaresi Kanununun 11. Maddesinin (a) ve (c) fıkra hükümleri gereğince belirtilen tarihler arasında MÜLKİ İDARE AMİRİNİN İZNİNE BAĞLANMIŞTIR”.20 Batman ve başka illerde de örneğine rastlamak mümkün olan bu karar, 2911 sayılı Kanun’da yer almayan bir yetki olup ancak olağanüstü hallerde uygulanabilecek bir yetkidir. Kararlarda bu nedenle İl İdaresi Kanunu dayanak olarak gösterilmekte ise de, atıf yapılan maddelerde yer alan hükümler şunlardır: “Suç işlenmesini önlemek, kamu 16 17 18 19 Madde metninde hala bölge valiliği ifadesi bulunmakla birlikte uygulanması mümkün olmadığından metinde belirtilmemiştir. http://kahramanmaras.gov.tr/2021-yili-yasaklama-karari http://kahramanmaras.gov.tr/yasaklama-karari Suruç katliamının ardından eylem yapılmaması için 2015 yılında hemen yasak kararı getirilmiş, 2016 yılında, 2019, 2020 ve 2021 yıllarında da yasak kararı alınmıştır. 20 http://www.van.gov.tr/15102021-tarihli-yasaklama-karari . Bu şablon Van valiliğinde hemen hemen tüm kararlarda kullanılmıştır. Metindeki orijinal vurgular korunmuştur. Benzer şekilde Batman Valiliği kararlarında da izne bağlama yöntemine sık başvurulmuştur. 13