TÜRKİYE’DE TOPL ANTI VE GÖSTERİ YÜRÜYÜŞÜ HAKKI BAKIMINDAN İDARİ YARGININ ETKİLİ BAŞVURU YOLU OLMA NİTELİĞİ düzen ve güvenini korumak için gereken tedbirleri alır” ve “İl sınırları içinde huzur ve güvenliğin, kişi dokunulmazlığının, tasarrufa müteaallik emniyetin, kamu esenliğinin sağlanması ve önleyici kolluk yetkisi valinin ödev ve görevlerindendir. (Ek cümle: 25/7/2018-7145/1 md.) Bunları sağlamak için vali gereken karar ve tedbirleri alır”. Bu hükümlere dayanılarak bir temel hak ve özgürlüğü kullanmayı engelleyebilecek bu tür bir yetki çıkarılması mümkün değildir ve bu kanunlarda olağan dönemleri kapsayacak şekilde özel olarak bu tür bir yetki verilse dahi Anayasa’ya açıkça aykırı olacaktır. Buna karşılık, bugüne kadar hiçbir mahkeme bu konuda Anayasa’ya aykırılık gerekçesiyle bir iptal kararı vermemiştir. Yasaklar konusundaki önemli sorunlardan biri de genel yasaklama kararlarının çok uzun sürelere yayılması ve ölçüsüz olmasıdır. Taranan verilere göre, en uzun süreli yasaklama Van ilinde yaşanmıştır. 10.04.2019 tarihinden itibaren ve son olarak 13.06.2022 tarihindeki kararla kesintisiz devam eden ve toplamda 2018 yılından itibaren 99 defa tüm şehri içeren yasaklama kararı verilmiştir. Bu tarihten önce de 2016-2019 yılları arasındaki kararlara web sitesinden erişilememişse de 21 Kasım 2016 tarihinden itibaren düzenli olarak yasaklama kararı alındığı anlaşılmaktadır. Bu kararlarda özel bir gerekçeye yer verilmemiş, bir suç işleneceğine ilişkin açık ve yakın tehlikenin varlığı açıklanmamış, sadece kanundaki yasaklama sebepleri tekrarlanmıştır. Kararlarda işlemin gerekçesi olarak genellikle aynı şekilde şu ifadelere yer verilmiştir: “Anayasamızda ve kanunlarda öngörülen sınırlandırma ve yasaklama şartlarını doğrudan ve açıkça oluşturduğu değerlendirilen eylemler ile saldırı olaylarının önüne geçmek, vatandaşlarımızın can ve mal güvenliklerini sağlamak, terör örgütlerinin planlarını bertaraf etmek ve bu bağlamda, milli güvenliğin sağlanması, kamu düzeni ve genel sağlığın korunması, suç işlenmesinin önlenmesi, temel hak ve özgürlükler ile başkalarının hak ve özgürlüklerinin ve genel asayişin devamının temini ile şiddet olaylarının yaygınlaşmasının önlenmesi amacıyla Van ili coğrafi sınırları içerisinde … (15) gün süre ile; 2911 sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanunu hükümlerine göre düzenlenecek gösteri yürüyüşü ve açık hava toplantıları 2911 Sayılı Kanunun 17. Maddesine istinaden YASAKLANMIŞTIR”. Oysa dayanak yapılan 17. madde, genel olarak değil, “belirli bir toplantının” ertelenmesi veya yasaklanmasına ilişkindir. Erteleme için “millî güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlığın ve genel ahlâkın veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması” amacı yeterli olmakla birlikte yine belli bir toplantının yasaklanması için “suç işleneceğine dair açık ve yakın tehlike” bulunması gerekir.21 Bütün toplantıların ertelenmesi veya yasaklanması 19. maddede düzenlenmiş olup, yasaklama kararlarına ilişkin ve hükmün 2003 değişikliklerinden sonraki haline göre, valiliklerin bu kararı alabilmesi için genel amaçların yanı sıra “suç işleneceğine dair açık ve yakın tehlike” koşulu eklenmiştir.22 Diğer yandan, 1983 yılında kabul edilen bu Kanun’da bölge valisine özgü yetkiler ile va21 Maddenin ilk halinde “belirli bir toplantıyı yasaklayabilir veya iki ayı aşmamak üzere erteleyebilir” hükmüne yer verilmişken 2003 yılında yapılan değişiklikle hükümdeki yetki sınırlandırılmıştır: “belirli bir toplantıyı bir ayı aşmamak üzere erteleyebilir veya suç işleneceğine dair açık ve yakın tehlike mevcut olması hâlinde yasaklayabilir”. 22 Maddenin ilk halinde bölge valisinin “millî güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlığın ve genel ahlâkın veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması amacıyla bölgeye dahil illerin birinde veya birkaçında ya da bir ilin bir veya birkaç ilçesinde bütün toplantıları üç ayı geçmemek üzere” erteleyebileceği belirtildikten sonra ikinci cümlede “Valiler de aynı sebeplere dayalı olarak ile bağlı ilçelerin birinde veya bir kaçında bütün toplantıları üç ayı geçmemek üzere yasaklayabilir” hükmüne yer verilmişken yine 2003 değişikliklerinden sonra üç ay bir aya indirilmiş ve valilerin yetkisini kullanması “aynı sebeplere dayalı olarak ve suç işleneceğine dair açık ve yakın tehlike mevzuat olması” koşuluna bağlanmıştır. 14