BAĞIMSIZ SEÇİM İZLEME PLATFORMU 1 KASIM 2015 MİLLETVEKİLİ GENEL SEÇİMİ GÖZLEM RAPORU Seçme ve Seçilme Hakkı İçin Uluslararası Çerçeve Seçme ve seçilme hakkı ile kapsamlı düzenlemeler Birleşmiş Milletler (BM) Medeni ve Siyasi Haklar Sözleşmesi (MSHS) güvence altına alınmıştır. İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi3 de seçme ve seçilme hakkına dair hükümler içermektedir. Diğer taraftan Kadınlara Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Önlenmesi Uluslararası Sözleşmesi, Kadınların Siyasal Haklarına İlişkin Sözleşme, Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşme ve Her Türlü Irk Ayrımcılığının Ortadan Kaldırılması Sözleşmesi ise dezavantajlı grupların seçme/seçilme hakkına erişimi ve ayrımcılığın önlenmesine ilişkin hükümler içermektedir. Medeni ve Siyasal Haklar Sözleşmesi’nin 25. Maddesi4her yurttaşın seçimlerde oy kullanma ve seçilme hakkını garanti altına almaktadır. BM İnsan Hakları Komitesi, 25. maddeye ilişkin Genel Yorumu’nda; Medeni ve Siyasal Haklar Sözleşmesi4 MADDE 25 Her yurttaş, 2. Maddede belirtilen ayrımlara ve makul olmayan kısıtlamalara bağlı olmaksızın: … (b) Genel, eşit ve gizli oyla belirli dönemlerde yapılan, seçmenlerin iradelerini özgürce ortaya koymalarını garanti eden gerçek seçimlerde oy kullanma ve seçilme; … hak ve fırsatına sahiptir “9.25. maddenin (b) paragrafı, yurttaşların seçimlerde oy kullanarak veya seçilerek kamu yönetimine katılmasıyla ilgili hükümleri içerir. 25. maddenin (b) paragrafına uygun olarak gerçekleştirilen periyodik seçimler, temsilcilerin kendilerine verilen yasama ve yürütme yetkilerini kullanırken hesap verebilir olmaları açısından gereklidir. Seçimler, çok uzun olmayan zaman aralıkları içerisinde gerçekleştirilmeli ve hükümet otoritesi seçmenlerin özgür iradesi doğrultusunda şekillenebilmelidir. 25. maddenin (b) paragrafındaki hak ve özgürlükler yasa ile güvence altına alınmalıdır. 10. Seçimlerde ve referandumlarda oy kullanma hakkı yasalarla tanınmalıdır ve bu hak sadece oy kullanmak için belirli bir yaş sınırının öngörülmesi gibi makul nedenlerle sınırlandırılmalıdır. Oy kullanma hakkını, fiziksel engellilik gibi nedenlerle kısıtlamak veya okuma yazma, eğitim ve mülkiyet gibi konularla ilgili şartlar öne sürmek makul nedenler arasında değildir. Bir siyasi partiye mensup olma, oy kullanma hakkına sahip olabilme kriterlerinden biri olarak kabul edilemez. 12. İfade özgürlüğü, barışçı toplantı hakkı ve dernek kurma hakları oy kullanma hakkının tam anlamıyla korunması ve etkili şekilde kullanılmasının vazgeçilmez şartlarındandır. Okuma yazma bilmeme, dil sorunları, yoksulluk veya seyahat özgürlüğünün engellenmesi gibi oy kullanma hakkına sahip kişilerin bu haklarını etkili şekilde kullanmalarını engelleyecek zorluklara karşı olumlu tedbirler alınmalıdır. Oy kullanma hakkıyla ilgili bilgi ve materyaller azınlık dillerinde de mevcut olmalıdır. Fotoğraf ve semboller gibi metotlarla okuma yazma bilmeyen seçmenlerin oylarını nasıl kullanacaklarına ilişkin yeterli bilgi edinmeleri sağlanmalıdır. Kayıt için ikametgâh şartlarının getirildiği hallerde, bu şartlar makul olmalı ve evsizleri oy kullanma hakkından mahrum edecek düzenlemeler getirilmemelidir. 16. Seçim tarihlerine ilişkin şartlar, harçlar veya peşin ödemeler makul olmalı ve ayrımcılık içermemelidir… 3 4 Sözleşme ek 1 Nolu Protokol madde 3 http://ihop.org.tr/dosya/BB/IHK-Genel_Yorum-No33.pdf 4 1 Kasim gözlem raporu.indd 4 21.02.2016 02:13